Banks http://www.banks.am/ Բիզնես լուրեր Հայաստանից, ֆինանսական լուրեր, բանկեր, աշխատատեղեր, դոլար, եվրո, փոխարժեքներ en-us Tue, 04 Aug 2026 20:08:06 +0400 <![CDATA[ Համաշխարհային ֆինանսական մասնատման հետեւանքները ]]> https://banks.am/am/news//31035 https://banks.am/am/news//31035 Շեբնեմ Քալեմլի-Օզջանը Բրաունի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր եւ «Գլոբալ կապերի լաբորատորիայի» տնօրենն է։ Նա Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախկին ավագ խորհրդականն է եւ Համաշխարհային բանկի՝ Մերձավոր Արեւելքի եւ Հյուսիսային Աֆրիկայի հարցերով նախկին առաջատար տնտեսագետը։

Շեբնեմ Քալեմլի-Օզջան 

Համաշխարհային դրամավարկային կարգը մասնատվում է։ Միացյալ Նահանգների կողմից ֆինանսական պատժամիջոցների յուրաքանչյուր կիրառում բարձրացնում է դոլարի այլընտրանքների արժեքը՝ դիվերսիֆիկացիան վերածելով ռազմավարական ապահովագրության ձեւի։ Սակայն, թեեւ կառավարվող դիվերսիֆիկացիան առողջարար է, անկանոն պայքարը համակարգից դուրս գալու համար՝ ոչ։

Այս դասի մի մասը Եվրոպան սովորեց 2010 թվականին, եւ նրա փորձը շարունակում է մնալ մեր ունեցած լավագույն ապացույցը այն մասին, թե ինչ կարող է եւ ինչ չի կարող ապահովել արժութային միավորումը։ Քանի որ աշխարհաքաղաքական մասնատման մասին բանավեճերը մշտապես վերակենդանացնում են հանգուցյալ տնտեսագետ Ռոբերտ Մանդելի՝ համաշխարհային արժույթի կամ դրա երկու առաջատար արժույթների՝ դոլարի եւ եվրոյի ժամանակակից տարբերակի մասին երազանքը, մենք պետք է հաշվի առնենք եվրոյի օգտագործման իրական փորձը վերջին քառորդ դարի ընթացքում:

Եվրոյի ճգնաժամը դարձավ արժույթի միասնական տարածքի (optimal currency area - OCA) տեսության կատարյալ փորձությունը։ Մանդելը այդ տեսությունը ներկայացրել էր 1961 թվականի իր աշխատության մեջ՝ որպես հիմնական չափանիշներ առանձնացնելով արտադրության գործոնների (հատկապես՝ աշխատուժի) շարժունակությունը, բյուջետային փոխանցումները եւ ցնցումների համաչափությունը։ Պարզվեց, որ հենց այս ասպեկտներն էին, որոնց տեսանկյունից վիճարկվելու էր եվրոգոտու կայունությունը։ Առանց բյուջետային միության եւ աշխատուժի բավարար շարժունակության՝ արժութային միությունը, բախվելով ասիմետրիկ ցնցումների, իրեն պահեց ճիշտ այնպես, ինչպես կանխատեսում էր տեսությունը. այն փոխանցեց այն սթրեսը, որը չէր կարող կլանել։ Այսպիսով, ճգնաժամը, թվում էր, հաստատում էր Մանդելի OCA տեսությունը։

[[gallery1]]
Իհարկե, OCA չափանիշները ժամանակի ընթացքում անփոփոխ չեն մնում, այլ ձեւավորվում են հենց տնտեսական ինտեգրման գործընթացի արդյունքում։ 2001 թվականին հրապարակված հոդվածում ես եւ իմ գործընկերները ցույց տվեցինք, որ ավելի մասնագիտացված արտադրական կառուցվածք ունեցող տարածաշրջաններն ու երկրներն ունեն արտադրանքի տատանումներ, որոնք ավելի քիչ են համընկնում մյուս տարածաշրջանների եւ երկրների տատանումների հետ։ Կապիտալի շուկաների ինտեգրման արդյունքում նման մասնագիտացման առաջացման վերաբերյալ մեր ավելի վաղ եզրակացության հետ համադրելով այս արդյունքը՝ մենք եզրակացրինք, որ ֆինանսական ինտեգրումը մեծացնում է ցնցումների ասիմետրիան։

Այնուհետեւ, 2003 թվականին հրապարակված մեր հոդվածում մենք նկարագրեցինք այս օրինաչափության մեխանիզմը՝ ցույց տալով, որ որքան մեծ է խմբի՝ ռիսկը կիսելու կարողությունը՝ լինի դա Գերմանիայի շրջանների, ԱՄՆ նահանգների կամ ԵՄ երկրների դեպքում, այնքան ավելի շատ են նրա անդամները կարողանում մասնագիտանալ եւ առեւտուր անել։ Այսպիսով, ապահովագրությունը խթանում է մասնագիտացումը, մասնագիտացումը՝ առեւտուրը, իսկ առեւտուրը՝ արտադրանքի ավելի մեծ ասիմետրիան։ Մանդելի տեսության էմպիրիկ հետեւությունն այն է, որ ֆեդերացիաների կազմում գտնվող տարածաշրջանները լայնորեն կիսում են ռիսկերը եւ մեծապես մասնագիտանում, մինչդեռ ինքնիշխան երկրները գրեթե չեն կիսում ռիսկերը։ Այս մեկնաբանության համաձայն՝ եվրոն դեռեւս չի կարող համարվել OCA։ Այն ուներ ինտեգրացիա, որը խթանում էր մասնագիտացումը եւ ասիմետրիան, սակայն չուներ դաշնային ապահովագրության մեխանիզմ, որը թույլ կտար այդ ասիմետրիան դարձնել կենսունակ։

Առանց նման ապահովագրության միասնական արժույթը սխալ է բաշխում կապիտալը, ինչը հանգեցնում է արտադրողականության նվազման։ Ինչպես ցույց ենք տալիս 2017 թվականին հրապարակված հոդվածում, տոկոսադրույքների կոնվերգենցիան, որն ուղեկցեց եվրոյի ներդրմանը, էժան կապիտալի հոսք ուղղեց դեպի Իսպանիա, Իտալիա եւ Պորտուգալիա՝ հենց այն «վայրընթաց» հոսքը, որը կանխատեսում էր դասագրքային տեսությունը։ Սակայն դասագրքային տեսությունը նաեւ կանխատեսում էր, որ այս կապիտալը կուղղվի իր ամենաարդյունավետ օգտագործմանը, ինչը տեղի չունեցավ. սա դարձավ ոչ ռացիոնալ տեղաբաշխման օրինակ։ Չափազանց մեծ ֆինանսական սահմանափակումներ ունեցող տնտեսություններում կապիտալի արժեքի նվազումը ներդրումները ուղղեց դեպի բարձր զուտ արժեք ունեցող ընկերություններ, այլ ոչ թե դեպի առավել բարձր արտադրողականություն ունեցողները։ Քանի որ ընկերությունների միջեւ կապիտալի եկամտաբերության տարբերությունը մեծացավ, գործոնների ընդհանուր արտադրողականությունը նվազեց։

Այս օրինաչափությունը նկատվում է Իսպանիայում, Իտալիայում եւ Պորտուգալիայում, սակայն ոչ Գերմանիայում, Ֆրանսիայում կամ Նորվեգիայում, որտեղ ֆինանսական շուկաներն ավելի զարգացած են։ Եվրոն ոչ միայն իր անդամներին ենթարկեց ասիմետրիկ ցնցումների, որոնցից նրանք չէին կարող ապահովագրվել, այլեւ ներգրավված կապիտալը համակարգված կերպով սխալ բաշխվեց՝ նվազեցնելով ծայրամասային երկրների արտադրողականությունը։ Այսպիսով, այս մեխանիզմները բացատրում են, թե ինչու է դրամական միության ստեղծումը գործնականում շատ ավելի դժվար եղել, քան դրա ճարտարապետները հույս ունեին։ Այնուամենայնիվ, կարո՞ղ է աշխարհը միավորվել դոլար-եվրո կայուն դուոպոլիայի շուրջ։ Ներկայիս միտումները ցույց են տալիս՝ ոչ։ Աշխարհաքաղաքական մասնատումը համակարգը մղում է դեպի բազմաթիվ արժութային բլոկների, այլ ոչ թե մեկ կամ երկու կենտրոնական բանկերի ստեղծում։ Այսօրվա քաղաքական տրամաբանությունը նախապատվությունը տալիս է յուրաքանչյուր երկրի դրամական ինքնիշխանության ամրապնդմանը, այլ ոչ թե դրա փոխանցմանը։

Եվրոպական պատմության ընդհանրացված տարբերակը նաեւ ֆինանսական գլոբալացման վերջին չորս տասնամյակների պատմությունն է։ 1990-ականներին գլոբալացման դասագրքային փաստարկը խոստանում էր, որ կապիտալը կհոսի հարուստ տնտեսություններից դեպի ավելի աղքատ տնտեսություններ՝ հավասարեցնելով եկամուտները եւ արագացնելով կոնվերգենցիան։ Փոխարենը, տեղի ունեցավ այն, ինչ Ռոբերտ Լուկասը 1990 թվականին անվանեց պարադոքս։ Զարգացած տնտեսություններից դեպի զարգացող երկրներ կապիտալի հոսքի փոխարեն՝ Չինաստանի խնայողությունները հոսեցին դեպի ԱՄՆ՝ առաջացնելով կայուն անհավասարակշռություններ եւ ներքին դժգոհություններ, որոնք այժմ ձեւավորում են ԱՄՆ առեւտրային քաղաքականությունը։ Նմանապես, ինտեգրացիան, ենթադրաբար, պետք է թույլ տար երկրներին ապահովագրել միմյանց ցնցումներից։ Փոխարենը, տարբեր երկրներում սպառումն ավելի քիչ փոխկապակցված մնաց, քան արտադրությունը։ Դա հակառակն էր այն բանի, ինչ կանխատեսում է արդյունավետ ռիսկերի բաշխման տեսությունը։ Առանց ապահովագրության աշխարհը վարակվեց։

[[gallery2]]
Իսկ ի՞նչ կասեք ներկայիս թվային արժույթի հեղափոխության մասին։ Միամիտ մեկնաբանությունը այն ներկայացնում է որպես գլոբալ միասնական արժույթի ստեղծման խթանիչ, սակայն գործնականում հակառակն է տեղի ունենում։ Stablecoin-ները՝ միջսահմանային թվային փողի ամենաարագ զարգացող ձեւը, մոտ 97%-ով դոլարային են, իսկ ԱՄՆ օրենսդրությունն այժմ միտումնավոր ուղղորդում է թվային դոլարի զարգացումը դեպի մասնավորների կողմից թողարկվող՝ գանձապետական պարտատոմսերով ապահովված թոքեններ՝ դոլարի դիրքերն ամրապնդելու հստակ ռազմավարական նպատակով։ Ի պատասխան՝ Չինաստանի e-CNY-ն, իսկ հնարավոր է՝ ապագա թվային եվրոն եւս, կառուցվում է որպես ազգային դրամական ինքնիշխանության գործիք՝ դոլարային համակարգից դուրս գործող վճարային ուղիներ ստեղծելու հստակ նպատակով։ Տեխնոլոգիան, որը սկզբունքորեն կարող էր ստեղծել Մանդելի միասնական համաշխարհային արժույթը, փոխարենը խորացնում է դոլարի գերիշխանությունը եւ ամրապնդում ազգային արժույթների դիրքերը։ Այն մասնատում է, այլ ոչ թե միավորում դրամավարկային կարգը։ Միայն ժամանակի հարց է, թե երբ յուրաքանչյուր երկիր կառաջարկի իր սեփական թվային արժույթը։
Մանդելի ցանկալի նպատակակետն անհասանելի է, քանի որ աշխարհը հեռու է OCA-ից. աշխատուժը ազատորեն չի տեղաշարժվում սահմաններից այն կողմ, չկա համաշխարհային ֆինանսական մարմին, որը ռեսուրսները կփոխանցեր ծաղկող տարածաշրջաններից անկում ապրող տարածաշրջաններ, իսկ ցնցումները տարբեր երկրներում խորապես ասիմետրիկ են։

Միասնական համաշխարհային արժույթը աշխարհի հետ կանի այն, ինչ եվրոն արեց իր ծայրամասային երկրների հետ։ Ժամանակի ընթացքում այն կհանգեցնի ավելի մեծ մասնագիտացման եւ ավելի խորացող ասիմետրիայի՝ առանց որեւէ ֆինանսական միության, որը կկարողանար ապահովագրել այդ ռիսկերից։ Այն մարդը, ով մեզ տվեց OCA-ն գնահատելու գործիքները, միաժամանակ մեզ տվեց միասնական համաշխարհային արժույթի դեմ վճռորոշ փաստարկը։

Միջազգային դրամավարկային համակարգն այսօր լավագույնս կարելի է դիտարկել ոչ թե որպես Մանդելի քարտեզ, որի վրա տարածաշրջանները ընտրում են փոխարժեքի ռեժիմներ, այլ որպես առեւտրային եւ ֆինանսական կապերի ցանց, որի միջոցով տարածվում է դրամավարկային ազդեցությունը։ Նման համակարգում դիմադրողականությունը չի բխի ո՛չ մեկ միասնական համաշխարհային արժույթից, ո՛չ էլ ազգային «ամրոցների» մեջ փակվելուց, այլ ցանցը կազմող կապերի գիտակցված եւ նպատակային կառավարումից։

Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       


Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Thu, 30 Jul 2026 22:30:00 +0400 <![CDATA[ Եվրոպայի տնտեսության սխալ գնահատումն ու չափումը ]]> https://banks.am/am/news//30993 https://banks.am/am/news//30993 Spark X-ի հիմնադիր Սամի Մահրումը նախկինում տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել INSEAD-ում, OECD-ում եւ Nesta-ում

Սամի Մահրում

Եվրոպական մրցունակության շուրջ բանավեճը վաղուց կենտրոնացած է եղել Միացյալ Նահանգների հետ խորացող անջրպետի վրա։ Սակայն սա սխալ հարցադրում է։ Կարեւորն այն չէ, թե արդյոք այդ անջրպետը մեծանում է, այլ այն, որ երկու տնտեսություններն էլ հարստություն են ստեղծում սկզբունքորեն տարբեր մեխանիզմներով. Եվրոպան իր հարստության զգալի մասը ստանում է կուտակված ակտիվներից, իսկ ԱՄՆ-ը հիմնվում է նոր ակտիվների շարունակական ստեղծման վրա։

Այս տարբերությունն ընկած է ԱՄՆ-ի եւ ԵՄ-ի միջեւ արտադրողականության անջրպետի չափման վերաբերյալ բանավեճի հիմքում։ Ըստ Փոլ Քրուգմանի՝ գնողունակության համարժեքության ցուցանիշով Եվրոպայի հարաբերական դիրքը ընդհանուր առմամբ կայուն է մնացել։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆիլիպ Ագիոնը եւ նրա համահեղինակներն, իրենց հերթին, պնդում են, որ հաստատուն գներով հաշվարկելու դեպքում Եվրոպան 1990-ականներից ի վեր հետեւողականորեն կորցրել է իր դիրքերը։ Սակայն երկուսն էլ սահմանափակվում են անջրպետի չափմամբ․ նրանցից ոչ մեկը չի բացատրում, թե ինչն է դրա պատճառը։

Արտադրողականության առումով Եվրոպան իսկապես զիջում է ԱՄՆ-ին, իսկ հաստատուն գներով հաշվարկների համաձայն՝ այդ երկու տնտեսությունների միջեւ առկա անջրպետն ավելի է մեծացել։ Սակայն Եվրոպան նաեւ ավելի հարուստ է, քան տասը տարի առաջ. մեկ շնչի հաշվով արտադրանքի ծավալն աճել է, իսկ Եվրամիության զբաղվածության մակարդակը 2025 թվականին հասել է ռեկորդային 76.1%-ի։ Ավելին, Եվրոպան իրեն ավելի աղքատ չի զգում, քանի որ նրա հարստության զգալի մասն մարմնավորված է նրա քաղաքներում, հաստատություններում եւ հեղինակության մեջ։

Այսպիսով, դանդաղել է ոչ թե հարստության կուտակումը, այլ դրա նորացման տեմպը։ Հենց ավելի դանդաղ նորացումը, ոչ թե անկումը, այն տնտեսության բնորոշող հատկանիշն է, որը կարելի է անվանել «պաշարային տնտեսություն՝ ի տարբերություն ամերիկյան «հոսքային տնտեսության»:

«Պաշար» ու «հոսք» հասկացությունները հարստության ստեղծման իդեալական ձեւեր են, ոչ թե հաշվապահական կատեգորիաներ: Պաշարային տնտեսությունը կայուն եկամուտներ է ստանում ժամանակի ընթացքում կուտակված ակտիվներից՝ պատմական քաղաքներից, մատակարարների ցանցերից, երկարամյա հեղինակություն ունեցող ապրանքանիշերից, կարգավորող համակարգի վստահելիությունից, տեխնիկական նոու-հաուից եւ այն վստահությունից, որը նվազեցնում է գործարքային ծախսերը: Իսկ հոսքային տնտեսությունը պետք է անդադար նոր հարստություն ստեղծի առաջատար նորարարությունների, ձեռներեցության եւ արագ մասշտաբավորման միջոցով: Եվրոպան մեծապես կախված է ժառանգված համակարգումից, մինչդեռ Ամերիկան՝ շարունակական նորացումից:

Անշուշտ, Եվրոպայի կուտակված պաշարները ամենեւին էլ պասիվ չեն: Մատակարարների խիտ ցանցերը, հեղինակության կապիտալը եւ ինստիտուցիոնալ վստահելիությունը ստեղծում են իրական արտադրողական արդյունավետություն: Այնուամենայնիվ, երբ նման ակտիվներն արդեն ձեւավորված են, նրանց ստեղծած արժեքի մի մասը դրսեւորվում է ոչ թե որպես արդյունավետ ներդրումների դիմաց հատուցում, այլ որպես տնտեսական ռենտա։

Շահավետ վայրերում սեփականություն ունեցող հողատերերը, երկարամյա հեղինակություն ունեցող ապրանքանիշերի շնորհիվ իրենց դիրքերը պահպանող գործող ընկերությունները, եւ պաշտպանված ոլորտները յուրացնում են այդ ավելցուկը՝ վերահսկելով ժառանգված ակտիվները: Նույն այդ կուտակված պաշարը, որը բարձրացնում է արդյունավետությունը, նաեւ նպաստում է հաստատված դիրքերի ամրապնդմանը:

Միլանի նորաձեւության էկոհամակարգը ցույց է տալիս, թե ինչպես են կուտակված մշակութային ռեսուրսները վերածվում այն բանի, ինչը տնտեսագետներն անվանում են «տեղանքի գրավչության արժեք»։ Ինչպես ցույց է տալիս Լեյլա Քեբիրի եւ Օլիվիե Կրեւուազիեի՝ շվեյցարական ժամագործության մշակութային աշխարհագրությանը նվիրված ուսումնասիրությունը, նման ժառանգված մշակութային ռեսուրսները շարունակում են ձեւավորել ժամանակակից արտադրությունը։ Պարզապես Միլանի հասցե կրելով՝ նորաձեւության նոր ապրանքանիշը կարող է անմիջապես ավելի թանկ լինել, քանի որ արտադրության վայրն ինքնին վկայում է ժառանգության, ճաշակի եւ իսկության մասին։

Պաշարային եւ հոսքային տնտեսությունների միջեւ տարբերությունը զգալի հետեւանքներ ունի արտադրողականության չափման վերաբերյալ բանավեճի համար։ Քանի որ ազգային հաշիվներում որպես արդյունք հաշվառվում են թե՛ փաստացի, թե՛ պայմանական ռենտաները, այն, ինչը  Կրուգմանն ու Ագիոնը դիտարկում են որպես արտադրողականության աճ համարվող երեւույթի մի մասը, արտացոլում է ոչ թե նոր ստեղծված հարստությունը, այլ ժառանգված ակտիվներից ստացվող եկամուտները։

Այլ կերպ ասած, արտադրողականության անջրպետը արտացոլում է ոչ միայն տնտեսական դինամիզմի տարբեր մակարդակները, այլեւ այն, թե արդյունքի որքան մասն է պայմանավորված ժառանգված ակտիվներով, ոչ թե նոր հարստության ստեղծմամբ։ Իտալիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված վայրերի տնտեսական ազդեցության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ նշված բնակավայրերում գրանցվել է բնակչության եւ բարձր եկամուտ ունեցող հարկ վճարողների մասնաբաժնի ավելի արագ աճ, ինչը խթանել է շքեղ բնակարանների նկատմամբ պահանջարկը: Եթե բացառենք այս պասիվ ժառանգված ռենտաները, ապա Եվրոպայի տնտեսության դինամիկ հատվածը կարող է ավելի սահմանափակ թվալ, քան ենթադրում են Կրուգմանը կամ Ագիոնը: Այս տեսանկյունից Եվրոպան ոչ այնքան անկում ապրող տնտեսություն է, որքան մի տնտեսություն, որը դեռեւս բարեկեցիկ կյանք է վարում բացառիկ ժառանգության շնորհիվ, բայց դժվարանում է վերածել այն նոր տնտեսական աճի:

Ամենից հստակ այս տարբերությունը երեւում է յուրաքանչյուր տնտեսության այցեքարտ դարձած ճյուղերում։ Եվրոպայի համաշխարհային ճանաչում ունեցող գլխավոր ճյուղը շքեղության ապրանքների արդյունաբերությունն է՝ պաշարների վրա հիմնված ոլորտ, որտեղ ժառանգությունն ու հեղինակությունը ժամանակի ընթացքում ավելի մեծ արժեք են ձեռք բերում: Ամերիկայի տնտեսության առաջատար ճյուղերն են ծրագրային ապահովումը եւ, գնալով ավելի շատ, արհեստական բանականությունը, որտեղ արժեքը կախված է տեխնոլոգիական սահմանները ընդլայնելու կարողությունից։

Պաշարային տնտեսության սահմանափակումներն ակնհայտ են դառնում, երբ ընկերությունները փորձում են մասշտաբային աճ ապահովել: Թեեւ Եվրոպայում գործում են ավելի քան 35,000 ստարտափներ եւ բազմաթիվ համաշխարհային մակարդակի ընկերություններ, մասշտաբային աճն իր էությամբ հոսքային գործընթաց է: Եվրոպայում կապիտալը առատ է, բայց կապված է արդեն գոյություն ունեցող ակտիվների հետ, տաղանդը կենտրոնացած է գործող հաստատություններում, իսկ շուկաները շարունակում են մնալ մասնատված:

[[gallery1]]
Արդյունքում եվրոպական խնայողությունները մեծամասամբ ներդրվում են արտասահմանում: Եվրախորհրդարանի տվյալներով՝ ԵՄ-ից ամեն տարի դուրս է գալիս մոտ 300 միլիարդ եվրոյի խնայողություն (343 միլիարդ դոլար), որի մեծ մասը ֆինանսավորում է ամերիկյան նորարարությունները: Եվրոպական մրցունակության վերաբերյալ 2024 թվականի իր զեկույցում Իտալիայի նախկին վարչապետ Մարիո Դրագին հանգել է նույն եզրակացությանը. Եվրոպան դժվարանում է իր գիտական գերազանցությունը, հսկայական խնայողություններն ու արդյունաբերական խոր ներուժը վերածել արագ տեմպերով աճող ընկերությունների:

Այնուամենայնիվ, Եվրոպան ունի մի քանի ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ՝ պաշարները հոսքերի վերածելու համար: Առաջինը կորպորատիվ սփին-օֆֆներն են, որոնք գործող ընկերություններին թույլ են տալիս ծառայել որպես ինկուբատորներ: Նախքան անկախ ընկերություն դառնալը՝ ASML-ը, որը  կիսահաղորդիչների արտադրության համար անհրաժեշտ առաջադեմ լիտոգրաֆիկ մեքենաներ արտադրող նիդեռլանդական ընկերություն է, ստեղծվել էր որպես Philips-ի եւ ASM International-ի համատեղ ձեռնարկություն: NXP-ն եւ Signify-ը առանձնացան Philips-ից, իսկ Infineon-ը՝ Siemens-ից: Դրանցից յուրաքանչյուրը կուտակված կարողությունները վերածեց նոր տեխնոլոգիական ցիկլին հարմարեցված ընկերությունների:

[[gallery2]]
Երկրորդ մեխանիզմը համատեղ ձեռնարկությունն է, որը միավորում է արդեն իսկ ձեւավորված կարողությունները՝ ստեղծելով նոր արդյունաբերական առաջատար ընկերություն։ Եվրոպայի ազգային ավիատիեզերական առաջատար ընկերությունների միավորմամբ ստեղծված Airbus-ը դարձավ Boeing-ի միակ լուրջ մրցակիցը։ Ֆրանսիական եւ իտալական կիսահաղորդիչներ արտադրող ընկերությունների միավորման արդյունքում ստեղծված STMicroelectronics-ը ձեւավորվեց նույն տրամաբանությամբ։

Եվ վերջապես, ոչ պակաս կարեւոր է կուտակված հարստության վերաներդրումը համբերատար կապիտալի ձեւով։ Օրինակ՝ Novo Nordisk հիմնադրամը մեկ սերնդի հաջողության արդյունքում ստացված եկամուտներն ուղղում է հաջորդ սերնդի հետազոտությունների եւ ընկերությունների զարգացմանը։
[[gallery3]]
Այս մեխանիզմները Սիլիկոնյան հովտի մոդելի եվրոպական տարբերակները չեն։ Դրանք Եվրոպայի սեփական ուղին են՝ ժառանգված ակտիվները նոր աճի շարժիչների վերածելու համար։ Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում Եվրոպայի սխալն այն էր, որ նա փորձեց ռիսկային կապիտալով առաջնորդվող հոսքային տնտեսությունը ներդնել պաշարային սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի մեջ, որը կառուցված է շուկայում վաղուց հաստատված հզոր ընկերությունների, կայուն ռենտաների եւ աստիճանական փոփոխությունների շուրջ։ Արդյունքում վենչուրային կապիտալի ոլորտում տեղի ունեցան պարբերական բումեր, որոնք չկարողացան վերափոխել ամբողջ տնտեսությունը։

Սիլիկոնյան հովտին ամբողջությամբ ընդօրինակելու փոխարեն, Եվրոպայի մարտահրավերն այն է, որ ստեղծվեն այնպիսի ինստիտուտներ, որոնք կարող են բացել կուտակված կամ «կողպված» ռեսուրսները՝ գործող ընկերություններ, որոնք ստեղծում են նոր սփին-օֆֆ ձեռնարկություններ, ազգային առաջատար ընկերություններ, որոնք միավորում են իրենց կարողությունները, ինչպես նաեւ հիմնադրամներ եւ ընտանեկան կապիտալ, որոնք աջակցում են ստարտափներին դրանց մասշտաբավորման փուլում։

Այս տեսանկյունից Կրուգման-Ագիոն բանավեճը ոչ այնքան ճիշտ արտադրողականության չափանիշի ընտրության մասին է, որքան այն մասին, թե ինչն են այդ չափանիշները բաց թողնում։ Թեեւ դրանք բավական լավ են չափում արտադրողականությունը տեխնոլոգիական առաջնագծում, դրանք չեն արտացոլում այն, թե Եվրոպայի ակնհայտ արդյունքի որքան մասն է հիմնված ժառանգված ակտիվների վրա, որոնց արտադրողական ներուժը դեռեւս չի իրացվել։

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկը մեկնարկել է «Ավելի շատ հնարավորություններ Mastercard World Travel քարտով» ակցիան, որի գլխավոր մրցանակը երկու անձի համար 7-օրյա ուղեւորությունն է դեպի Իտալիա։

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Fri, 24 Jul 2026 22:15:00 +0400 <![CDATA[ Հետմոդեռնիստական տնտեսագիտությունը ]]> https://banks.am/am/news//30997 https://banks.am/am/news//30997 Անգուս Արմսթրոնգը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի Գլոբալ բարգավաճման ինստիտուտի հետազոտող պրոֆեսոր է, «Մակրոտնտեսագիտության վերականգնում» ծրագրի տնօրենը եւ Lloyds Banking Group-ի գլխավոր տնտեսական խորհրդատուն։

Անգուս Արմսթրոնգ

Եթե ճիշտ է այն պնդումը, որ արվեստը ընդօրինակում է կյանքը, ապա երեւակայության ստեղծագործությունները կարող են արտացոլել մեր սեփական փորձառության մասին խորը ճշմարտությունները։ Անգլիացի նկարիչ Դեւիդ Հոքնին, ով մահացավ անցյալ ամիս, անկասկած հասկանում էր դա։ Նրա փայլուն եւ անսպառ կենսուրախությամբ լի ստեղծագործությունների մասին խորհելիս նույնիսկ ամենահոռետես տնտեսագետը կարող է ինչ-որ բան սովորել այն մասին, թե ինչպես մեկնաբանել իրականությունը։

Հոքնին հասկանում էր, որ արվեստը ծնվում է ոչ միայն մտքից, այլեւ, ավելի ճիշտ, հիշողությունից։ Հիշողության պես, արվեստը միշտ անպայմանորեն մեկնաբանական է․ այն երբեք իրականության կատարյալ պատճեն չէ, իսկ արվեստի տարբեր դպրոցներն ու շարժումները ներկայացնում են իրականությունը մեկնաբանելու տարբեր եղանակներ։

Օրինակ՝ մոդեռնիստները աշխարհը համարում են ընդհանուր առմամբ ճանաչելի մի տիրույթ, որտեղ կառուցվածքը համեմատաբար կայուն է, իսկ գիտական հայտնագործությունները միշտ հանգեցնում են առաջընթացի։ Նման աշխարհայացքը բավականին իդեալիստական է․ այն հիմնվում է նվազագույն սկզբունքների վրա՝ բացահայտելու ներքին կարգը, ինչպես դա պատկերված է Պիտ Մոնդրիանի հիպնոսացնող աբստրակտ գծերում եւ վառ գունային բլոկներում։

Ժամանակակից մակրոտնտեսագիտությունը կառուցված է նույն տրամաբանությամբ։ Հիմնվելով մարդկային որոշումների կայացման մասին մի քանի պարզ աքսիոմների եւ այն ենթադրության վրա, թե ինչպես են մարդիկ ձեւավորում հետեւողական սպասումներ՝ տնտեսագետները մշակել են ընդգրկուն տեսություն այն մասին, թե ինչպես է աշխատում տնտեսական համակարգը։ Այս մոտեցման համաձայն՝ ունենալով ճիշտ պարամետրերը, կարող ենք ուսումնասիրել տնտեսության գործունեությունը՝ համոզված լինելով, որ ճիշտ ենք ըմբռնում իրականությունը։

Այս մոտեցման հիմնավորումը սկիզբ է առնում 1954 թվականից, երբ տնտեսագիտությունը մշակեց պաշտոնական ապացույց, որ կատարյալ տնտեսական պայմաններում գոյություն ունի կատարյալ հավասարակշռություն: Այս աշխատանքը, իր քանակական խստության եւ հարակից գիտություններում կիրառման շնորհիվ, տնտեսագիտությունը բարձրացրեց «հասարակական գիտությունների թագուհու» կարգավիճակի։

[[gallery1]]
Քաղաքականություն մշակողների համար ուղերձը ավելի քան պարզ էր. ստեղծեք տնտեսագետների կատարյալ պայմաններին համապատասխանող աշխարհ, եւ կարող եք ազատվել ռեսուրսների բաշխման վերաբերյալ նորմատիվ կամ քաղաքական բարդ դատողություններից: Այո, իրականությունը մի փոքր ավելի բարդ է, բայց այս բարդությունները կարելի է հարթել՝ կիրառելով գնաճի թիրախավորում եւ հարկաբյուջետային կանոններ, որպեսզի տնտեսական սպասումները չշեղվեն։

Վերջին տասնամյակում մենք ականատես ենք եղել, թե ինչպես են Մեծ Բրիտանիայի վեց վարչապետներ իրենց տնտեսական ռազմավարությունները ներկայացրել գրեթե նույն շրջանակի հիման վրա: Դա առանձնապես լավ չի աշխատել, սակայն, մենք, կարծես, շարունակում ենք մնալ նույն մտածելակերպի ծուղակում։

Հոքնին իրականությունն այլ կերպ էր ընկալում։ Մերժելով մեկ ճշմարտության մասին գաղափարը՝ նա ցույց տվեց, որ աշխարհը մեր առջեւ բացվում է այնպիսի ձեւերով, որոնք մենք լիովին չենք կարող ըմբռնել։ Մարդիկ տարբեր պատկերացումներ ունեն իրականության մասին, որն ինքնին անորոշ է։

Իրական տնտեսությունը պատճառահետեւանքային կապերի ինչ-որ մեկուսացված, ճանաչելի համակարգ չէ, որը երբեմն խաթարվում է արտաքին ցնցումների պատճառով։ Տնտեսագետ Արմեն Ալչյանը վաղուց մեզ հիշեցրել է, որ մեր աքսիոմները մարդկային վարքագծի եւ որոշումների կայացման գործընթացների նկարագրությունը չեն, այլ պարզապես դրանց պարզեցումն են։ 

Այնուամենայնիվ, անորոշությունը չպետք է կաթվածահար անի մեզ։ Ընդհակառակը, Ֆրենկ Նայթը դեռ մեկ դար առաջ ենթադրել է, որ բանական կյանքը, հավանաբար, նույնիսկ գոյություն չէր ունենա առանց անորոշության, իսկ Ջորջ Շաքլը պնդում էր, որ անորոշության մեջ ապրելը այն գինն է, որը մենք վճարում ենք երեւակայություն ունենալու համար։ Մենք պարզապես ռացիոնալ կերպով չենք ընտրում գոյություն ունեցող ապրանքների միջեւ։ Մենք գիտելիք ենք ստեղծում մեզ համար՝ ձգտելով օգտագործել փորձին բնորոշ անորոշությունը։

Մենք բոլորս պետք է նախապես պլանավորենք։ Բայց եթե ապագան անհայտ է, հարցն այն է, թե ինչպես ենք մենք մոտենում կանխատեսմանը։ ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին նախագահ Բեն Բերնանկեն խորհուրդ էր տալիս Անգլիայի բանկին դիտարկել «այլընտրանքային մոդելավորման շրջանակները», նույնիսկ ոչ ավանդականները։ Սա համընկնում է Հոքնիի տեսակետի հետ։ Եթե տնտեսական կանխատեսումը պետք է լինի օգտակար պրակտիկա, այն պետք է հաշվի առնի տարբեր տեսանկյուններ։

Եթե տնտեսագետները ավելի քիչ նշանակություն տային հավասարակշռության մոդելներն, ապա մենք կարող էինք ուսումնասիրել այլ հնարավոր արդյունքներ։ Դա կարող էր մեր ուշադրությունը հրավիրել պարամետրերի այնպիսի արժեքների վրա, որոնց դեպքում դինամիկան փոխվում է՝ առաջացնելով տնտեսական գործունեության կասկադներ (կամ շրջադարձային կետեր)։ Շատ կարեւոր է, որ որոշումներ կայացնողները տեղեկացված լինեն դրանց մասին։ Դա կարող է բացահայտել այն ոլորտները, որտեղ տնտեսության մեջ լուրջ խնդիրներ են ձեւավորվում, ինչը իսկապես արժեքավոր ներդրում կլինի տնտեսագիտական բանավեճում։

[[gallery2]]
Քանի որ յուրաքանչյուր մոդել ներկայացնում է իրականության միայն մեկ բացատրություն, նրանք, ովքեր կառչում են դրանից, կարող են հեշտությամբ հայտնվել TINA (այլընտրանք չկա) մտածելակերպի թակարդում, ինչպես արել են Բրիտանիայի վարչապետները։ Միակ տրամաբանական լուծումը այլընտրանքային մոդելների օգտագործումն է։ Երբ այդ մոդելները հակասում են միմյանց, մենք դեռ կարող ենք որոշումներ կայացնել՝ հիմնվելով Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի «ապացույցների հավասարակշռության» վրա, այլ ոչ թե կառչել գիտելիքի պատրանքից։

Նույնիսկ հարկաբյուջետային քաղաքականության ավելի խճճված աշխարհում մենք շարունակում ենք գնահատել պետական ներդրումների ճշգրիտ երկարաժամկետ ազդեցությունը՝ օգտագործելով շատ ավանդական արտադրական ֆունկցիա։ Ալֆրեդ Մարշալը կազմակերպումը համարում էր արտադրության չորրորդ գործոն, սակայն քանի որ նման ֆունկցիաները անտեսում են կազմակերպական ցանկացած փոփոխություն, այլընտրանքային տարբերակները երբեք չեն դիտարկվում։ Ռոբերտ Սոլոուն իրավացի էր, երբ զգուշացնում էր, որ արտադրական ֆունկցիաները պարզապես պարզաբանող այլաբանություններ են։

Արմատական անորոշությունն ընդունելը նշանակում է ընդունել, որ գիտելիքը միշտ սխալական է եւ թերի, նույնիսկ եթե հավաքված են բոլոր հնարավոր տեղեկությունները։ Այս տարբերակումը գնալով ավելի կարեւոր կդառնա, երբ կիրառենք արհեստական բանականությունը։ Կորպորատիվ խորհրդի անդամները դեռ պետք է համոզված լինեն այլ ոչ թե պարզապես տեղեկացվեն, որ բոլոր ողջամիտ տարբերակները հաշվի են առնվել։ Դրա համար անհրաժեշտ է մարդկային ներգրավվածություն եւ իմանալ, թե ինչպես են ստացվել այդ արդյունքները։

[[gallery3]]
Ի վերջո, մենք կհետեւենք Հոքնիին դեպի հետմոդեռնիստական մակրոտնտեսագիտության մի աշխարհ, որի հիմքում անորոշությունն է, այլ ոչ թե այն տեսակետը, որ անորոշությունը պարզապես արտաքին ցնցում է, որը խախտում է այլապես կայուն հավասարակշռությունը։ Այս տնտեսագիտությունը կխրախուսի տարբեր տեսակետներ եւ փորձարկումներ, իսկ տարբեր ինստիտուտներ կաջակցեն նոր գիտելիքի ստեղծմանը: Մեր խնդիրը կլինի գտնել ճիշտ կառուցվածքները եւ ճանապարհ հարթել այնպիսի աշխարհի համար, որտեղ կոպիտ ուտիլիտարիզմն իր տեղը կզիջի արդարադատությանը, արժանապատվությանն ու արդարությանը՝ արժեքներ, որոնց Հոքնին խորապես նվիրված էր:

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Fri, 17 Jul 2026 22:35:00 +0400 <![CDATA[ Հիմնական հաշվեկշռային ցուցանիշների աճ ՀՀ բանկային համակարգում ]]> https://banks.am/am/news//31006 https://banks.am/am/news//31006 Հայաստանյան բանկերը 2026թ․ առաջին կիսամյակի ընթացքում արձանագրել են աճ հիմնական հաշվեկշռային ցուցանիշների ուղղությամբ 2025թ. նույն ժամանակահատվածի համեմատ:

Բանկային համակարգի ընդհանուր ակտիվներն ավելացել են 19.2%-ով, պարտավորությունները՝ 20.3%-ով, կապիտալը՝ 13․6%-ով:

Ուսումնասիրելով ՀՀ առեւտրային բանկերի հրապարակած միջանկյալ ֆինանսական հաշվետվությունները՝ Banks.am-ը ներկայացնում է 2026թ․ առաջին կիսամյակում բանկային հատվածի հիմնական ֆինանսական ցուցանիշների վերլուծությունը:

Ակտիվներ

ՀՀ բանկային համակարգի ակտիվների ընդհանուր ծավալը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում 2025 թվականի  նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 19.2%-ով՝ կազմելով 13 838.08 մլրդ դրամ:

Ակտիվների մեծությամբ առաջատարն Արդշինբանկն է, որը 2025թ. նույն ժամանակահատվածի համեմատ արձանագրել է ցուցանիշի 19․6% աճ: Հաշվետու ժամանակահատվածում բանկի ակտիվները կազմել են 2 866.86 մլրդ դրամ:

Արդշինբանկին ակտիվների մեծությամբ հաջորդում է Ամերիաբանկն՝ արձանագրելով 30.6% աճ եւ հասնելով 2 642.08 մլրդ դրամ ցուցանիշի:

Առաջատար հնգյակում են նաեւ Ակբա բանկը՝ 1 136.52 մլրդ դրամ (20.5% աճ), Ինեկոբանկը՝ 1 017.35 մլրդ դրամ (28․2% աճ), եւ Ամիօ բանկը՝ 952.15 մլրդ դրամ (5․3% աճ) ցուցանիշներով:

Պարտավորություններ

Բանկային համակարգի պարտավորությունների ընդհանուր ծավալը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ ավելացել է 20.3%-ով՝ կազմելով 11 611.23 մլրդ դրամ:

Պարտավորությունների մեծությամբ առաջատարն Արդշինբանկն է: Բանկի պարտավորությունները 2026թ. առաջին կիսամյակում աճել են 23%-ով՝ կազմելով 2 472.56 մլրդ դրամ:

Երկրորդն ըստ պարտավորությունների Ամերիաբանկն է՝ 2 284.01 մլրդ դրամ ցուցանիշով արձանագրելով 31․7% աճ: Վերջիններին հաջորդում են Ակբա բանկը՝ 932.83 մլրդ դրամ (21․3% աճ), Ինեկոբանկը՝ 889.54 մլրդ դրամ (30.2% աճ) եւ Ամիօ բանկը՝ 751.73 մլրդ դրամ (4% աճ):

Կապիտալ

Հաշվետու ժամանակահատվածում ՀՀ բանկային համակարգում կապիտալի աճը կազմել է 13․6%, ինչի արդյունքում արձանագրվել է 2 226.85 մլրդ դրամ ցուցանիշը:

Կապիտալի մեծությամբ առաջատարը կրկին Արդշինբանկն է՝ 394.3 մլրդ դրամ ցուցանիշով: Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճը կազմել է  2․1%։

Երկրորդն Ամերիաբանկն է՝ 358.08 մլրդ դրամ ցուցանիշով, բանկի կապիտալի աճը կազմել է 23․9%:

Կապիտալի մեծությամբ մյուս առաջատարներն են Ակբա բանկը՝ 203.69 մլրդ դրամ (17% աճ), Ամիօ բանկը՝ 200.43 մլրդ դրամ (10․1% աճ), իսկ առաջատար հնգյակը եզրափակում է Ինեկոբանկը, որն արձանագրել է 127.8 մլրդ դրամի ցուցանիշ՝ կապիտալի 15.9% աճով:

Նշենք, որ 2026թ. առաջին կիսամյակում առաջատար հինգ բանկերին բաժին է ընկել համակարգի ակտիվների 62.3%-ը, պարտավորությունների 63.1%-ը եւ կապիտալի 57.7%-ը:

Ստորեւ բերված աղյուսակում ներկայացված են ՀՀ առեւտրային բանկերի հիմնական ֆինանսական ցուցանիշները՝ 2026թ. առաջին կիսամյակի դրությամբ: Ցուցանիշների աճը/անկումը հաշվարկված է 2025թ. նույն ժամանակահատվածի նկատմամբ:

Բանկերը դասավորված են ըստ ակտիվների մեծության՝ ամենամեծից ամենափոքրը:



Աննա Այվազյան ]]> Fri, 17 Jul 2026 17:16:00 +0400 <![CDATA[ 2026թ. 1-ին կիսամյակում ՀՀ բանկային համակարգի զուտ շահույթը կազմել է շուրջ $573 միլիոն ]]> https://banks.am/am/news//31004 https://banks.am/am/news//31004 Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում «Հայաստանի բանկային համակարգի արդյունքների ամփոփում» RUMELS Management Solutions մասնագիտացված խորհրդատվական ընկերության հերթական վերլուծությունը, որը հրապարակվում է Banks.am կայքում բացառիկ հիմունքներով:

Վերջին 25 տարիների ընթացքում Ռուբեն Մելիքյանը զբաղեցրել է պատասխանատու ղեկավար պաշտոններ տարբեր ոլորտներում գործող ընկերություններում՝ ձեռք բերելով փորձառություն տնտեսության բազմապիսի ճյուղերում՝ ներքին եւ արտաքին աուդիտ, մանրածախ ու մեծածախ առեւտուր եւ բանկային համակարգ: Ռուբեն Մելիքյանը ACCA-ի լիակատար անդամ է, Oxford-ի համալսարանի շրջանավարտ (Executive MBA), ինչպես նաեւ ստացել է New York-ի համալսարանի «Բիզնեսի խորացված գնահատում» մասնագիտացման հավաստագիր (Certificate on Advanced Corporate Valuation)։

Սույն հետազոտության նպատակն է վերլուծել Հայաստանի բանկային համակարգի հիմնական ֆինանսական ցուցանիշները՝ 2026թ. 1-ին կիսամյակի  համար:

Զուտ շահույթ 

2026 թվականի 1-ին կիսամյակի ընթացքում Հայաստանում գործող բանկերի ընդհանուր զուտ շահույթը կազմել է 214,3 մլրդ ՀՀ դրամ ($573 միլիոն), ինչը 13,6 մլրդ ՀՀ դրամով կամ 6,8%-ով  ավելի է, քան 2025 թվականի նույն ժամանակաշրջանում գրանցած արդյունքը։ 

Բոլոր բանկերը գրանցել են շահույթ նշված ժամանակաշրջանում։

Ամենամեծ շահույթն արձանագրել է Արդշինբանկը՝ շուրջ 68,8 մլրդ ՀՀ դրամ։ Արդշինբանկը նաեւ առաջատարն է ըստ ընդհանուր ակտիվների։

[[gallery1]]
Վարկային պորտֆել

Բանկային համակարգի ընդհանուր վարկային պորտֆելը 2026 թվականի 1-ին կիսամյակի  ընթացքում աճել է 11,4%-ով։

Առ 30.06.2026թ. ընդհանուր վարկային պորտֆելը հավասար է 8,56 տրիլիոն ՀՀ դրամի եւ կազմում է ընդհանուր ակտիվների 62%-ը։

Նշված ընդհանուր վարկային պորտֆելը ներառում է մանրածախ եւ կորպորատիվ վարկեր։

[[gallery2]]
Ամենախոշոր 5 բանկերի (Ամերիաբանկ, Արդշինբանկ, Ակբա բանկ, Ինեկոբանկ եւ Ամիօ բանկ) ընդհանուր վարկային պորտֆելները կազմում են բանկային համակարգի ընդհանուր վարկային պորտֆելի 65,1%-ը:

Ամերիաբանկի մասնաբաժինը ամենամեծն է՝ 22,9%: 

[[gallery3]]
Պարտատոմսեր

Բանկային համակարգի կողմից թողարկված պարտատոմսերի մնացորդը 2026 թվականի 1-ին կիսամյակի  ընթացքում աճել է 304 մլրդ ՀՀ դրամով, կամ 57,8%-ով։ 

Այս էական աճը հիմնականում պայմանավորված է Արդշինբանկի կողմից թողարկված եվրապարտատոմսերով (Eurobonds), ընդհանուր $600 միլիոն արժեքով։

Առ 30.06.2026թ. բանկային համակարգի կողմից թողարկված պարտատոմսերի մնացորդը կազմում է շուրջ 830 մլրդ ՀՀ դրամ։

17 գործող բանկից պարտատոմսեր թողարկել է 13-ը։

[[gallery4]]
Ընդհանուր կապիտալ

2026 թվականի 1-ին կիսամյակի  ընթացքում Հայաստանի բանկային համակարգի ընդհանուր կապիտալն աճել է 77 մլրդ ՀՀ դրամով, կամ 3,6%-ով ու կազմել 2,23 տրիլիոն ՀՀ դրամ։ 

Այդ աճը հիմնականում պայմանավորված է՝

- Զուտ շահույթով՝ 214 մլրդ ՀՀ դրամ,
- Ամիօ բանկի եւ Ֆասթ Բանկի կանոնադրական կապիտալի աճերով՝ 20 մլրդ ՀՀ դրամ եւ 5 մլրդ ՀՀ դրամ համապատասխանաբար
- Հայտարարագրված դիվիդետներով՝ 169 մլրդ ՀՀ դրամ:

2026 թվականի 1-ին կիսամյակի ընթացքում դիվիդենտ հայտարարագրել է 11 բանկ՝ 

Արդշինբանկ՝ 100,3 մլրդ ՀՀ դրամ,
Ամերիաբանկ՝ 25,4 մլրդ ՀՀ դրամ,
Յունիբանկ՝ 9,3 մլրդ ՀՀ դրամ,
Ինեկոբանկ՝ 9 մլրդ ՀՀ դրամ,
Ակբա բանկ՝ 7,5 մլրդ ՀՀ դրամ,
Evocabank՝ 5 մլրդ ՀՀ դրամ,
Կոնվերս Բանկ՝ 4,3 մլրդ ՀՀ դրամ,
ԱրարատԲանկ՝ 4 մլրդ ՀՀ դրամ,
Հայէկոնոմբանկ՝ 2 մլրդ ՀՀ դրամ,
ԱրմՍվիսԲանկ՝ 1,1 մլրդ ՀՀ դրամ,
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկ՝ 0,76 մլրդ ՀՀ դրամ

[[gallery5]]
2026թ. 1-ին կիսամյակի եւ նախորդ ժամանակահատվածների համար ՀՀ բանկային համակարգի արդյունքների ամբողջական վերլուծությունները հասանելի են այս հղումով: ]]> Fri, 17 Jul 2026 16:20:00 +0400 <![CDATA[ «Տերմինալս ու ես». My Telcell-ը 5 խնդրին տալիս է 10 լուծում ]]> https://banks.am/am/news//30983 https://banks.am/am/news//30983 Telcell ընկերությունը 2026 թվականի հուլիսի 10-ին ներկայացրեց My Telcell նոր հարթակը: Այն Telcell Wallet-ի նույնականացված օգտատերերին հնարավորություն է տալիս մուտք գործել իրենց անձնական էջ անմիջապես Telcell վճարային տերմինալից՝ ստանալով հասանելիություն իրենց հաճախ օգտագործվող ծառայություններին։

Telcell ընկերությունը տնօրեն Արտյոմ Ղազարյանի խոսքով՝ My Telcell-ը դարձել է այն հիմքը, որով իրենք կարողացան միավորել տերմինալը եւ Telcell Wallet-ը:

[[gallery1]]
«Այսօր մեր էկոհամակարգի ամենակրեատիվ տարբերակներից մեկին ենք ականատես լինում՝ որին տվել ենք «Տերմինալս ու ես» մարկետինգային անունը: Մեր դրամապանակի՝ Telcell Wallet հավելվածի փաստաթղթերով եւ նույնականացման մեխանիզմներով ճանաչում էինք մեր հաճախորդին: Հիմա կսկսեցինք գրեթե նույնչափ ճանաչել այն հաճախորդին, որը կանգնած է տերմինալի առջեւ»,- նշեց նա:

Telcell ընկերության գլխավոր տնօրենի տեղակալ Լիանա Հունանյանն էլ ասաց, որ ընկերության գործունեության 19 տարվա ընթացքում տերմինալները վերափոխվելու եւ զարգանալու հնարավորություն չեն ունեցել, սակայն այս տարին դրանց համար բեկումնային էր։ «Այդ բեկումը բերեց նույնականացման գործընթացը։ Այն պահանջեց, որ մենք ճանաչենք, թե ով է մեր տերմինալների միջոցով գործարք կատարում։ Այդ բարդ գործընթացը հաղթահարելու համար փորձում ենք օգնել մեր հաճախորդներին։ Նույնականացման փուլն անցնելուց հետո արդեն ճանաչում ենք մեր բոլոր հաճախորդներին եւ հնարավորություն ենք ստանում նրանց հուշումներ անել, ընդլայնել նրանց հասանելի հնարավորությունները, ինչպես նաեւ թույլ տալ օգտվել իրենց նախկին գործարքներից, դրամապանակի գործարքներից եւ դրանք կատարել ավելի հեշտ ու սահուն»։

[[gallery2]]
Նա նաեւ նշեց, որ Telcell-ի տերմինալները դառնում են երկրում առաջինը, որտեղ My Telcell մուտք գործելու համար այլեւս պետք չէ դիպչել անգամ տերմինալի էկրանին։ Բավական է Apple Pay կամ Google Pay-ում ավելացված Telcell Wallet Visa Digital քարտով հեռախոսը մոտեցնել տերմինալի քարտ ընթերցիչին, եւ համակարգը ակնթարթորեն կճանաչի ու կբացի հաճախորդի անձնական էջը՝ առանց որեւէ լրացուցիչ քայլի։

[[gallery3]]
«Ովքեր դեռ չունեն Telcell Wallet Visa Digital քարտ, կարող են այն բացել րոպեների ընթացքում կամ մուտք գործել նաեւ սովորական եղանակով՝ սքանավորելով տերմինալի գլխավոր էջում տեղադրված QR կոդը Telcell Wallet հավելվածով կամ հեռախոսի տեսախցիկով կամ հաստատել մուտքը push ծանուցման հաստատմամբ։

[[gallery4]]
My Telcell հարթակը ստեղծվել է՝ տերմինալով վճարումները դարձնելու ավելի արագ, պարզ եւ հարմար։ Այն թույլ է տալիս խուսափել նույն տվյալների բազմակի մուտքագրումից, կրճատում է վճարման ժամանակը եւ ապահովում է ավելի անհատականացված ու անվտանգ փորձառություն»,- ներկայացրեց Լիանա Հունանյանը:

My Telcell-ի միջոցով, առանց կրկին նույնականանալու, օգտատերերը կարող են՝

-    համալրել Telcell Wallet-ը,
-    համալրել բանկային հաշիվը կամ քարտը,
-    կատարել վարկերի մարում,
-    ստեղծել եւ կառավարել պահպանված վճարումները (Favorites),
-    մի քանի վճարում կատարել մեկ գործողությամբ՝ խմբային վճարումներ (Group Payments) ֆունկցիայի միջոցով,
-    օգտվել Telcell Wallet-ում եւ տերմինալում կատարված գործարքների պատմությունից,
-    մեկ հպումով կրկնել նախկինում կատարված վճարումները։

 «My Telcell հարթակի ստեղծման նպատակն էր տերմինալով վճարումները դարձնել նույնքան արագ, հարմար եւ պարզ, որքան բջջային հավելվածում։ Նոր լուծումը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին խնայել ժամանակ, նվազեցնել տվյալների կրկնակի մուտքագրումը եւ մի քանի քայլով կատարել ամենօրյա վճարումները»,- նշեց Լիանա Հունանյանը:

[[gallery5]]
Լիանա Հունանյանը նաեւ տեղեկացրեց, որ Telcell Wallet-ն այսուհետ կունենա նաեւ «չաթ-բոտ», որի միջոցով հաճախորդի սպասարկումը  որակապես նոր մակարդակի կհասնի. «Օգտատերերն այժմ կարող են ինքնուրույն ստանալ իրենց անհրաժեշտ ողջ տեղեկատվությունը անմիջապես հավելվածի չաթում, առցանց ստանալով տեղեկատվություն կատարված վճարումների կարգավիճակի մասին: Իսկ աջակցության թեժ գծին դիմելու կարիք կառաջանա միայն իրական խնդիրների լուծման դեպքում։ Սա էականորեն կնվազեցնի թեժ գծի ծանրաբեռնվածությունը եւ միեւնույն ժամանակ կբարձրացնի սպասարկման ընդհանուր որակը։ Ավելին՝ չաթի միջոցով դիմելիս աջակծության հաճախորդից այլեւս չի պահանջվի կրկին նույնականանալ»:

Արփի Ջիլավյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի ]]> Mon, 13 Jul 2026 12:59:00 +0400 <![CDATA[ Եվրոպայի մրցունակության երեւակայական սպառնալիքը ]]> https://banks.am/am/news//30946 https://banks.am/am/news//30946 Դանիել Գրոսիը Բոկոնիի համալսարանի Եվրոպական քաղաքականության մշակման ինստիտուտի (Bocconi Institute for European Policymaking) տնօրենն է:

Դանիել Գրոս

Չինաստանն առանցքային տեղ է զբաղեցնում ամբողջ աշխարհում ընթացող առեւտրային քաղաքականության մասին քննարկումներում, սակայն կոնկրետ մտահոգությունները տարբեր են։ Եթե Միացյալ Նահանգները վաղուց Չինաստանին դիտարկում է որպես ամերիկյան արդյունաբերությունը քայքայող ուժ եւ աշխարհաքաղաքական մրցակից, որի վերելքը պետք է զսպել, ապա Եվրոպան ավելի շատ մտահոգված է Չինաստանի գերիշխանությունից բխող ազգային անվտանգության հետեւանքներով մի շարք ռազմավարական ոլորտներում, օրինակ՝ հազվագյուտ հանքանյութերի ոլորտում։ Սակայն վերջին շրջանում եվրոպացի քաղաքական գործիչները սկսել են ավելի շատ նմանվել իրենց ամերիկացի գործընկերներին՝ պնդելով, որ Չինաստանից ներմուծման կտրուկ աճը սպառնում է ներքին արդյունաբերությանը։

Թեեւ հազվագյուտ հանքանյութերի նման ոլորտներում Չինաստանի գերիշխանությունը միշտ էլ ռազմավարական հետեւանքներ է ունեցել Եվրոպայի համար, դա էական նշանակություն չի ունեցել Եվրոպայում զբաղվածության կամ արտադրության ծավալների համար։ Իսկ այն մրցակցային ճնշումը, որը Եվրոպական Միության ընկերությունները զգացել են Չինաստանի կողմից, մեծապես փոխհատուցվում էր Չինաստանում եվրոպացի արտադրողների ունեցած ամուր դիրքերով։

Այժմ իրավիճակը փոխվում է։ Եվրոպական ընկերությունների համար գնալով ավելի դժվար է դառնում մրցակցել չինական շուկայում՝ չնայած այնտեղ կատարած զգալի ներդրումներին, մինչդեռ Չինաստանից Եվրոպա արտահանման ծավալները կտրուկ աճում են։ Անցյալ տարի ԵՄ-ի երկկողմ առեւտրային դեֆիցիտը Չինաստանի հետ հասավ մոտ 360 միլիարդ եվրոյի (419 միլիարդ դոլար)` գրեթե կրկնակի գերազանցելով ԱՄՆ-ի ցուցանիշը։ Սա բացասաբար է անդրադառնում Եվրոպայի բազմաթիվ առանցքային ոլորտների, այդ թվում՝ ավտոմոբիլային արդյունաբերության վրա։

Չինաստանի կառավարությունը աջակցում է տեղի արտահանողներին խոշոր սուբսիդիաներով եւ բարձր տեխնոլոգիական ոլորտներում գերիշխանություն ապահովելուն ուղղված քաղաքականությամբ, ինչը սրում է եվրոպացիների դժգոհությունը։ Այժմ ավելի բարձր են հնչում եվրոպացի առաջնորդներին ուղղված կոչերը՝ պաշտպանելու ներքին արդյունաբերությունը չինական մրցակցությունից։ Նույնիսկ այն գործիչները, որոնք քննադատել են ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մաքսատուրքերը, հորդորում են Եվրոպային «անարդար» չինական սուբսիդիաներին պատասխանել սեփական մաքսատուրքերով։

Քաղաքական առումով սա համոզիչ փաստարկ է, սակայն այն հիմնված չէ ողջամիտ տնտեսագիտական տվյալների վրա: Արդարությունը ռացիոնալ տնտեսական քաղաքականության որոշիչ գործոն չէ: Կարեւորն այն է, թե արդյոք տվյալ քայլը, օրինակ՝ մաքսատուրքերի սահմանումը կամ նույնիսկ Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության կանոնների անտեսումը (քանի որ «ուրիշներն էլ են դա անում»), տնտեսությանը զուտ օգուտներ կբերի: Իսկ այս դեպքում պատասխանը բացասական է:

Կարող է թվալ, որ Չինաստանից ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ մաքսատուրքերի սահմանումը եվրոպական արդյունաբերությանը առավելություն կտա իր ամենաուժեղ մրցակցի նկատմամբ: Սակայն նման պաշտպանությունը բարձր գին ունի: Նախ, Չինաստանից ԵՄ ներմուծվող ապրանքների ավելի քան 40%-ը միջանկյալ արտադրանք է, ինչը նշանակում է, որ մաքսատուրքերը կնպաստեն արտադրական ծախսերի բարձրացմանը եվրոպական ողջ տնտեսությունում: Օրինակ՝ մարտկոցների համար մաքսատուրքերի սահմանումը լուրջ ճնշման տակ կդնի էլեկտրական մեքենաների արտադրողներին՝ վտանգելով այս ոլորտում ԵՄ-ի զգալի առեւտրային ավելցուկը:

[[gallery1]]
Այս ավելցուկը կարեւոր է: Նրանք, ովքեր նախազգուշացնում են, որ չինական ներմուծումները սպառնում են եվրոպական ավտոարտադրողներին, սովորաբար ուշադրությունը կենտրոնացնում են Եվրոպա ներմուծվող չինական մեքենաների թվի վրա՝ նշելով, որ Չինաստանում արտադրված ավտոմեքենաները ներկայումս կազմում են ԵՄ-ում վաճառվող ավտոմեքենաների 7%-ը: Սակայն ԵՄ-ում արտադրվող ավտոմեքենաների գրեթե 40%-ն արտահանվում է, իսկ եվրոպական ավտոմեքենաների արտահանման միավորային արժեքը կրկնակի գերազանցում է Չինաստանից ներմուծվող ավտոմեքենաների ցուցանիշը: Սա նշանակում է, որ արտադրության ընդհանուր արժեքի մինչեւ կեսը կարող է ձեւավորվել արտահանման շուկաների հաշվին։

Ավտոմոբիլային արդյունաբերության, ինչպես շատ այլ ոլորտների համար, արտահանման շուկաներում հաջողությունը անհրաժեշտ է ոչ միայն գոյատեւելու, այլեւ տեխնոլոգիական առաջատարությունը պահպանելու համար: Առայժմ Եվրոպան հիմնականում արտահանում է բարձրակարգ, տարբերվող ապրանքներ, որոնք հնարավոր չէ փոխարինել Չինաստանից ներմուծվող ապրանքներով: Սակայն Եվրոպայի առավելությունն այս ոլորտում սրընթաց նվազում է, քանի որ չինացի արտադրողներն արագորեն բարձրացնում են իրենց արտադրանքի որակը։

Ամենեւին էլ պարզ չէ, թե արդյոք մաքսատուրքերը կօգնեն պահպանել Եվրոպայի մրցունակությունը չինական արտահանման նկատմամբ, որը համաշխարհային շուկաներում մրցունակ է գնի, որակի եւ նորարարության առումով։ Իրականում վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ Եվրոպայի գլխավոր խնդիրը ոչ այնքան ներմուծման կտրուկ աճն է, որքան ԵՄ-ից դուրս արտահանման թուլությունը, որը նվազում է չորս եռամսյակ անընդմեջ (մինչեւ այս տարվա առաջին եռամսյակը):

Մաքսատուրքերը կարող են ժամանակավորապես թեթեւացնել որոշ ոլորտների վիճակը, բայց չեն կարող վերականգնել տեխնոլոգիական առաջատարությունը, արդյունաբերական դինամիզմը կամ արտահանման մրցունակությունը: ԱՄՆ-ի վերջին փորձը հաստատում է այս տեսակետը. թեեւ Չինաստանից դեպի ԱՄՆ արտահանումը նվազել է, առեւտրային հոսքերի այս վերաուղղորդումը չի հանգեցրել ամերիկյան արդյունաբերական վերածննդին: Փոխարենը, արտադրությունը տեղափոխվում է երրորդ երկրներ, մինչդեռ արտադրական ծախսերի աճը լրացուցիչ բեռ է դառնում վերամշակող ճյուղերի համար։

[[gallery2]]
Եվրոպայի հիմնական մարտահրավերն այսօր ոչ թե չինական արտահանումից պաշտպանվելն է, այլ դրա պայմաններում մրցունակությունը պահպանելը։ Դրա համար Եվրոպան պետք է ավելացնի ներդրումները նորարարության ոլորտում, խորացնի Միասնական շուկայի ինտեգրումը, նվազեցնի էներգիայի ծախսերը եւ իրականացնի այնպիսի քաղաքականություն, որը կուժեղացնի Եվրոպայի գլոբալ մրցունակությունը։

Երբ Չինաստանը իր գերիշխող դիրքի շնորհիվ իրական անվտանգության ռիսկեր է ստեղծում, օրինակ՝ կարեւորագույն հանքանյութերի կամ այլ ռազմավարական նշանակություն ունեցող ապրանքների ոլորտում, այնպիսի նպատակային միջոցառումները, ինչպիսիք են պաշարների կուտակումը, մատակարարման շղթաների դիվերսիֆիկացումը եւ ռազմավարական պաշարների ընդլայնումը, արդարացված են։ Սակայն սրանք բացառություններ են։ Եվրոպական արդյունաբերության մեծ մասի համար հաջողությունը կախված կլինի ոչ թե չինական արտադրանքը շուկայից դուրս պահելուց, այլ նրանից, որ եվրոպական արտադրանքը շարունակի պահանջված լինել ամբողջ աշխարհում։

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Fri, 10 Jul 2026 22:30:00 +0400 <![CDATA[ «Հաջողում են վճռականները». Մուղնեցյան եւ Պարիկյան փաստաբանական գրասենյակների քննարկումը ]]> https://banks.am/am/news//30973 https://banks.am/am/news//30973 Հունիսի 19-ին Երեւանում տեղի է ունեցել քննարկում բիզնեսի գլոբալ շարժունակության, արտերկրում, հատկապես՝ Միացյալ Նահանգներում ներդրումների եւ դրանց հիման վրա միգրացիայի հնարավորությունների մասին։ Քննարկումը նախաձեռնել է «Մուղնեցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակը՝ Միացյալ Նահանգների գործընկեր «Պարիկյան» փաստաբանական գրասենյակի  հետ համատեղ, կազմակերպել՝ «ԱքսելՄոնդրիան եւ գործընկերներ» ընկերությունը։ 

Banks.am-ը ներկա է եղել քննարկմանը՝ առանձնացնելով դրա հետաքրքիր դրվագներ։ 

«15 տարվա գործունեություն՝ ավելի քան 10 հազար իրավական գործ եւ նախագիծ»

Էդիկ Հարությունյան, «ԱքսելՄոնդրիան եւ գործընկերներ» ընկերության բիզնեսի զարգացման եւ հաղորդակցության մասնագետ, քննարկման համակարգող 

Այսօրվա քննարկումը հյուրընկալում են իրավաբանական ոլորտի երկու հեղինակավոր կազմակերպություն. Հայաստանից՝ «Մուղնեցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակը՝ ի դեմս ընկերության հիմնադիր գործընկեր Գնել Մուղնեցյանի եւ կառավարիչ գործընկեր Ցողիկ Մուրադյանի, եւ ԱՄՆ-ից՝ Պարիկյան փաստաբանական գրասենյակը` ի դեմս հիմնադիր գործընկեր Քրիստինե Պարիկյանի։ 

[[gallery1]]
«Մուղնեցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակը Հայաստանում գործում է 2009 թվականից, եւ այսօր երկրի փորձառու եւ բազմապրոֆիլ փաստաբանական գրասենյակներիցէ։ Ավելի քան 15 տարվա գործունեության ընթացքում այն ներգրավվել է ավելի քան 10 հազար իրավական գործերի եւ նախագծերի իրականացման մեջ։ Այս ընկերությունը բարդ խնդիրներին տալիս է նորարար, ստեղծագործ լուծումներ՝ համադրելով իրավաբանական խորը գիտելիքն ու կուտակած փորձը։ Ինչ վերաբերում է «Պարիկյան» փաստաբանական գրասենյակին, այն գործում է Միացյալ Նահանգներում եւ մասնագիտացած է հատկապես ներգաղթի իրավունքի ոլորտում։ Ծառայություններ է մատուցում ԱՄՆ-ում ապրելու, աշխատելու եւ բիզնես վարելու ուղղությամբ։  

[[gallery2]]
Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ բիզնես եւ ներդրումային որոշումներ կայացնելիս գործարարները, ներդրողներն առաջին հերթին ուշադրություն են դարձնում որոշակի չափանիշներին։ Այդ թվում՝ ներդրումների վերադարձի հնարավորությանը, ռիսկայնությանը, ընդհանուր ծրագրի իրագործելիությանը եւ այլն։ Բայց վերջին տարիներին ներդրողները, այդ թվում՝ Հայաստանից, բացի վերոնշյալ գործոններից հետաքրքրված են նաեւ իրենց կապիտալը հյուրընկալող երկրի կողմից առաջարկվող հավելյալ հնարավորություններով։ Դրանք կարող են լինել բազմատեսակ, ինչպես հարկային եւ իրավական գործընթացների դիվերսիֆիկացիա, գլոբալ շարժունակության լայն հնարավորություններ, արտաքին շուկաներին ավելի մեծ հասանելիություն, այնպես էլ՝ ներգաղթային հնարավորություններ, կացության իրավունք կամ քաղաքացիություն, նաեւ՝ ընտանիքի անդամների համար։ Հենց այս հնարավորությունները կքննարկենք այսօր՝ լսելով երկու փաստաբանական ընկերության ներկայացուցիչների կարծիքը։ 

Կացության հնարավորություն. «փախուստի գործի՞ք», թե՞ բիզնեսի զարգացման հավելյալ միջոց 

Գնել Մուղնեցյան, «Մուղնուցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր գործընկեր

Բիզնեսի գլոբալ շարժունակության գաղափարը ոչ մի կերպ չի կարող մեկնաբանվել որպես «փախուստի միջոց»։ Այսօրվա տնտեսության պայմաններում պետք է հասկանալ հետեւյալը՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից դուրս, անդրազգային գաղափարի շրջանակում նույնպես կարող եք իրականացնել տնտեսական, ձեռնարկատիրական գործունեություն եւ ստանալ բազմաթիվ հնարավորություններ բիզնեսի ընդլայնման տեսանկյունից։ 

[[gallery3]]
Այսօր տեսնում ենք, որ կապիտալը մեկ վայրում, մեկ իրավասության շրջանակում կենտրոնացրած ձեռնարկատերերն առնչվում են բազմաթիվ խնդիրների։ Մեր հանդիպման թիվ մեկ նպատակն է փոխանցել գործընկերներին, որ կապիտալն ապակենտրոնացնելու հնարավորություններ կան, որոնց հիման վրա կարելի է ստանալ նաեւ կացության կարգավիճակ՝ իրականացնելով արդեն անդրազգային ձեռնարկատիրական գործունեություն։ 

Ինչո՞ւ է ԱՄՆ-ն եղել եւ շարունակում մնալ ներդրողների կողմից ամենից շատ դիտարկվող եւ ցանկալի ուղղությունը

Ցողիկ Մուրադյան, «Մուղնուցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի կառավարիչ գործընկեր

Համակարգելով մեր գործընկերների փորձը՝ կնշեմ մի քանի կետ՝ ինչու է ԱՄՆ-ն մշտապես գրավել ներդրողներին։ 

Առաջին գործոնը բիզնեսի մասշտաբավորումն ու գլոբալ վարկանիշն է։ Երբ այս կամ այն ընկերությունն ակտիվները տեղափոխվում է նաեւ ԱՄՆ, իր բրենդը դարձնում է առավել վստահելի եւ կայուն։ Սա նոր դռներ է բացում նաեւ ֆինանսական կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում։ 

[[gallery4]]
Ակտիվների դիվերսիֆիկացիան եւս նշանակալի գործոն է, քանի որ Միացյալ Նահանգների միջավայրը կայուն է թե՛ տնտեսական, թե՛ քաղաքական առումով, իսկ սա միշտ գրավիչ է ներդրողների համար։ 

«Գրավչության» երրորդ կետն անկախ դատական համակարգն է, որով սեփականության իրավունքն ԱՄՆ-ում պաշտպանվում է որպես բարձրագույն արժեք։ 

Ինչպես նշվեց, ներդրումների կատարումն ու ակտիվների տեղափոխումը կարող է փոխակերպվել նաեւ որոշակի իրավական կարգավիճակի։ Այսինքն, ներդրում կատարելով ոչ միայն բիզնես արդյունք եք ստանում, այլեւ՝ ունենում կացության կարգավիճակ ստանալու հնարավորություն։ 

«ԱՄՆ-ում կացության կարգավիճակ ստանալու համար միայն ներդրում կատարելը բավարար չէ» 

Քրիստինե Պարիկյան, «Պարիկյան» փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր գործընկեր

Միացյալ Նահանգներում ներդրում կատարելիս պետք է ի սկզբանե ունենալ ճիշտ պլանավորում։ Նպատակների սահմանումը շատ կարեւոր է։ 
Այսօր ՀՀ քաղաքացիների համար հասանելի է վիզաների մի քանի տարբերակ։ Օրինակ՝ E-2 վիզան ամենատարածվածն է, որի հիմքում Միացյալ Նահանգների եւ Հայաստանի միջեւ առեւտրային պայմանագիրն է։ 

[[gallery5]]
Վիզայի այս տեսակը թույլ է տալիս 100 հազար ԱՄՆ դոլարից ավելի ներդրման դեպքում ստանալ ոչ ներգաղթային կարգավիճակ։ Կա նաեւ EB-5 ծրագիրը, որը ենթադրում է ավելի խոշոր ներդրում եւ հնարավորություն տալիս ստանալ «Green Card»։ Մեկ այլ տարբերակ է L-1 վիզան, որն ԱՄՆ-ում մասնաճյուղեր բացող ընկերությունների համար է եւ հնարավորություն է տալիս Միացյալ Նահանգներ տեղափոխել ընկերության ղեկավարներին կամ հիմնադիրներին։ Այնպես որ, ի սկզբանե պետք է ընտրել ընկերությանը կամ անձնին առավել համապատասխան տարբերակը։ 

Միեւնույն ժամանակ, կարեւոր է հստակ գիտակցել՝ միայն ներդրում կատարելը բավարար չէ կացության կարգավիճակ, ռեզիդենցիա կամ քաղաքացիություն ստանալու համար։ Նախ պետք է ցույց տալ, որ ձեր ընկերությունն արդեն պատրաստ է բացել դռները, դուք տեղում ունեք աշխատողներ։ 

«Իսկ կարո՞ղ ենք միանգամից քաղաքացիություն ստանալ». գործընթացում առկա կարծրատիպերը 

Քրիստինե Պարիկյան, «Պարիկյան» փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր գործընկեր

Առաջին հարցը, որ լսում ենք հաճախորդներից, սովորաբար սա է՝ «եթե մեծ ներդրում անենք, կարո՞ղ ենք միանգամից քաղաքացիություն ստանալ» (ժպտում է – հեղ.)։ Իհարկե, ո՛չ։ Նախ պետք է ստանալ ռեզիդենտի կարգավիճակ, հետո միայն խոսել քաղաքացիության մասին։ Բացի այդ, պետք է ցույց տալ ներդրման ծագումը, դրա օրինականությունը, անցնել խիստ ստուգումներ թե՛ ներդրվող միջոցների, թե՛ այդ ներդրումը կատարող անձի առումով։ 

Իրավական հարցեր, որոնց կարող է առնչվել ԱՄՆ շուկայով հետաքրքրված հայաստանյան ընկերությունը կամ անձը

Ցողիկ Մուրադյան, «Մուղնուցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի կառավարիչ գործընկեր

Առաջին հերթին, ինչպես նշեց նաեւ գործընկերս, կարեւոր է ցույց տալ ներդրվող միջոցների ծագումը։ Այս գործընթացը պետք է լինի լիովին թափանցիկ։

[[gallery6]]
Կարեւոր գործոն է նաեւ մտավոր սեփականության ոլորտը։ Եթե Հայաստանում ունեք գրանցված ապրանքանիշ կամ մտավոր սեփականության այլ օբյեկտ, պետք է հասկանալ այն պաշտպանելու մեխանիզմները նաեւ միջազգային շուկայում։ Որոշել՝ ընկերությունը հանդես է գալու նո՞ւյն ապրանքային նշանի ներքո, եւ ամերիկյան գործընկերոջ հետ քննարկել այս հնարավորությունը։ Շուկան շատ ավելի մեծ է, եւ այս կամ այն անվանումը կարող է արդեն «զբաղված» լինել։ 

Կախված բիզնեսի տեսակից՝ կարող է ծագել նաեւ աշխատակիցների տեղափոխման անհրաժեշտություն, հետեւաբար պետք է աշխատանքային պայմանագրերը, բոլոր ձեւակերպումներն ու կարգավորումները կատարել հստակ։  

Առկա ռիսկերն ու սոցմեդիայում տարածվող «գայթակղիչ» առաջարկները

Քրիստինե Պարիկյան, «Պարիկյան» փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր գործընկեր

Առաջին եւ գլխավոր ռիսկը ներգաղթի տեսանկյունից, իհարկե, մերժումն է։ Հատկապես, եթե մերժվում է ներգաղթային ներդրումային կամ այլ ներգաղթային վիզայի դիմումը (օրինակ՝ EB-5 կամ EB-1), ապա համակարգում արդեն արձանագրվում է ձեր ներգաղթային մտադրությունը։ Սա հետագայում կարող է ազդել ոչ ներգաղթային վիզաների (օրինակ՝ B-2 զբոսաշրջային կամ այլ ժամանակավոր վիզաների) ստացման հնարավորության վրա, քանի որ նման վիզաների դեպքում դիմորդը պետք է կարողանա ապացուցել, որ չունի ԱՄՆ-ում մշտապես բնակություն հաստատելու նպատակ։

[[gallery7]]
Այսօր սոցիալական մեդիայում կարելի է հանդիպել ոչ ճշգրիտ տեղեկատվության մեծ ծավալի եւ «գայթակղիչ» առաջարկների, որոնք էլ կարող են ստեղծել ռիսկեր։ Դրանցից խուսափելու միակ տարբերակն իրական, որակյալ մասնագետների հետ աշխատանքն է, որոնք ներգաղթային ոլորտում ունեն տարիների լուրջ փորձառություն։ 

«Հայաստանյան բիզնեսը հետաքրքրված է ԱՄՆ շուկայով» 

Ցողիկ Մուրադյան, «Մուղնուցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի կառավարիչ գործընկեր

Հայաստանյան ընկերությունները միանշանակ շատ հետաքրքրված են ԱՄՆ շուկայով։ Սա կարող եմ ասել՝ հաշվի առնելով միայն մեր հաճախորդների, այս հարցով մեզ դիմողների թիվը։ Ընդ որում, հետաքրքրվողների շրջանակը բավականին լայն է։ Մեզ դիմում են շատ տարբեր ոլորտներում գործող բիզնեսների ներկայացուցիչներ։ Այսօրվա քննարկման հիմքում հենց այս բարձր հետաքրքրվածությունն էր։ Ցանկանում ենք մեր գործընկերներին հստակ տեղեկացնել՝ ինչ խնդիրների կարող են բախվել եւ ինչ լուծումներ են տրվելու դրանց։ 

Հաջողությունը, որ «բաժին է հասնում» միայն որոշում կայացնողներին

Գնել Մուղնեցյան, «Մուղնուցյան եւ Գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի հիմնադիր գործընկեր

Խոսեցինք ընթացակարգերի մասին, բայց ցանկացած գործի մեջ հաջողության թիվ մեկ գրավականը վճռականությունն է։ 

[[gallery8]]
Այս դահլիճում գտնվող մարդկանց 90%-ն իսկապես վճռական է, եւ մեր մասնագիտական գիտելիքի հետ համատեղ կարողանալու ենք կայացնել ճիշտ որոշումներ։ 

Կարծում եմ՝ եթե մարդն ի վիճակի է որոշումներ կայացնել, միանշանակ ունենալու է հաջողություն։ Այսօր այստեղ նստած մարդիկ հենց որոշում կայացնողներ են։ 

Յանա Շախրամանյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի  ]]> Thu, 09 Jul 2026 16:55:00 +0400 <![CDATA[ «Ազգային վճարային համակարգի կարգավիճակը վաստակել աշխատանքով». Arca-ն ամփոփել է արդյունքները ]]> https://banks.am/am/news//30971 https://banks.am/am/news//30971 Ավելի քան 1 միլիարդ քարտային գործարք՝ 18.23 տրիլիոն դրամ ընդհանուր շրջանառությամբ. այս թվերով Arca ազգային վճարային համակարգն ամփոփել է 2025 թվականը։ Նախորդ տարվա եւ 2026-ի առաջին կիսամյակի արդյունքներն Arca-ի ղեկավար կազմը ներկայացրել է լրագրողների հետ հանդիպմանը՝ անդրադառնալով ոչ միայն հիմնական ցուցանիշներին, այլեւ՝ ազգային վճարային համակարգի զարգացման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքներին, առաջիկա ծրագրերին եւ ռազմավարական առաջնահերթություններին։

Banks.am-ն առանձնացրել է հանդիպման ամենաուշագրավ դրվագները։

«Arca-ն Հայաստանի վճարային համակարգի ինքնիշխանության եւ ինքնաբավության կարեւոր օղակ է»

Հովհաննես Խաչատրյան, Arca-ի խորհրդի նախագահ 

Arca ընկերությունը ստեղծվել է 2000թ.-ին՝ Կենտրոնական բանկի եւ 10 առեւտրային բանկի ներդրումների միջոցով։ Այն հանդիսանում է Հայաստանում եւ այդ ժամանակ նաեւ աշխարհում նմանը չունեցող մասնավոր հատված-պետություն համագործակցության եզակի օրինակ։ 2001թ.-ից մենք թողարկեցինք առաջին քարտերը եւ արդեն քառորդ դար Arca-ն Հայաստանի ազգային վճարային համակարգն է։ Այսօր այն 55%-ով Կենտրոնական բանկի սեփականությունն է, 45%-ով՝ 15 առեւտրային բանկի։ 

[[gallery1]]
2024թ.-ին ընկերությունում իրականացվել են էական բարեփոխումներ կառավարման համակարգի, կադրերի, տեխնիկական վերազինման ուղղություններով։ Այսօր Arca-ի խորհրդում ընդգրկված է Կենտրոնական բանկի մեկ ներկայացուցիչ՝ ես, երեք ներկայացուցիչ Հայաստանի առեւտրային բանկերից, եւ երեք անկախ անդամ։ Ընկերության կառավարման համակարգը կառուցվել է՝ հիմնվելով դասական, լավագույն փորձի վրա՝ համապատասխան կոմիտեների առկայությամբ, ներքին աուդիտով, հսկողական այլ համակարգերով։ Նաեւ էական փոփոխություններ են կատարվել Arca-ի գործադիր մարմնում, ընկերությունը համալրվել է բարձր որակավորում ունեցող նոր մասնագետներով։ Ընկերության զարգացման առանցքում մեզ համար առաջին հերթին անվտանգությունն է եւ աճի անխափանությունը։ Arca-ն Հայաստանի վճարային համակարգի ինքնիշխանության եւ ինքնաբավության կարեւոր օղակ է։ Բնականաբար, չենք մոռանում նաեւ նորարարության մասին. վճարային ծառայություններն աշխարհում զարգանում են շատ արագ եւ փորձում ենք ընկերությունում եւս ապահովել այդ ընթացքը։ 

«Համատեղել դասական խորհդրի մոդելն ու նորարար մոտեցումները»

Արա Աբրահամյանը, Arca-ի խորհրդի անկախ անդամ 

Arca-ն շատ հետաքրքիր օրինակ է, որտեղ Public-Private Partnership (PPP) մոդելը հաջողել է։ Այս հաջողության հիմքում մի քանի կարեւոր որոշում է։ Առաջինը՝ կառավարման դասական մեխանիզմի ստեղծումն է. բաժնետերերի ժողով, խորհուրդ եւ տնօրինություն։ Երկրորդը՝ Կենտորոնական բանկի դիրքորոշումը. չնայած 55% բաժնեմասին՝ ԿԲ-ն կրիտիկական որոշումների կայացման իրավունքը փոխանցել է խորհրդին, որը ստեղծելիս ապահովել ենք մասնագետների եւ գիտելիքի բազմազանություն։

[[gallery2]]
Դրանում ընդգրկվել են տարբեր, այդ թվում՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի ներկայացուցիչներ։ Սա շատ կարեւոր է համակարգերի կայունության, անխափանության տեսանկյունից, առավել եւս՝ զարգացման մեծ ծավալների պարագայում։ Հաճախ եմ խոսում այն մասին՝ ինչպես է խորհրդի եւ դրա անդամների դերը վերափոխվում այսօրվա թվային ժամանակաշրջանում։ Arca-ի խորհրդում մեզ հաջողվում է համատեղել դասական խորհրդի աշխատանքը ոչ ֆորմալ, մասնագիտական խորը քննարկումների հետ։ Ընդ որում, երբ խոսքը նոր պրոդուկտների զարգացման ընթացքում նորարար մոտեցումների կիրառման՝ արհեստական բանականության կամ մեքենայական ուսուցման տեխնոլոգիաների մասին է, բաց ենք հրավիրել նաեւ լավագույն մասնագետներին «դրսից»։  Կազմակերպությունում տեղի ունեցած այս մշակութային վերափոխումը շատ կարեւոր է։ 

«Վաստակել ազգային վճարային համակարգի կարգավիճակը՝ օր ու գիշեր աշխատանքով»

Վարդան Խաչատրյան, Arca-ի գործադիր տնօրեն 

2000թ.-ին ԿԲ-ից ստանալով վճարային փաստաթղթերի պրոցեսինգի իրականացման լիցենզիա՝ Arca-ն արդեն իսկ ունի գրանցված հայաստանյան երկու վճարահաշվարկային համակարգ։ Առաջինն Arca պրոցեսինգային համակարգն է, որը ներառում է երկու բաղադրիչ՝ Arca քարտային համակարգը եւ պրոցեսինգի բաղադրիչը։ Ընդ որում, Հայաստանն այն բացառիկ երկրներից է, որն ունի ազգային քարտային համակարգ։ 

[[gallery3]]
2024թ.-ից մենք գործարկել ենք նոր՝ ArcaPay ակնթարթային վճարումների եւ փոխանցումների համակարգը։ Դրա միջոցով բոլոր գործարքներն իրականացվում են ոչ թե քարտերով, այլ՝ բանկային հաշիվներով։ Մեր տվյալներով այս համակարգին ամսական միջինում միանում է 2500 օգտատեր։ Այն հնարավորություն է տալիս մեզ միացած 12 բանկի հաճախորդներին անվճար ակնթարթային փոխանցումներ իրականացնել միմյանց միջեւ 24/7 ռեժիմով։ 

2025թ.-ին ArcaPay համակարգի շրջանակում գործարկել ենք նաեւ ArcaQR միասնական համակարգը, որին արդեն անդամակցում է 8 ֆինանսական կազմակերպություն։ 

Arca ընկերության տեսլականն է լինել վստահելի եւ հուսալի վճարային համակարգ։ Սա պարզապես բառեր չեն եւ հուսալի ասելով՝ նկատի ունենք մեր համակարգի անվտանգությունն ու անխափան աշխատանքը։ Սա առաջնահերթություն է։ 

[[gallery4]]
Մեզ համար սահմանել ենք, որ առաջիկա հինգ տարվա ընթացքում պետք է ձգտենք համակարգի 99, 982% հասանելիության, սա ենթադրում է տարեկան առավելագույնը մոտ 1,5 ժամ անհասանելիություն։ Սա միջազգային չափանիշներով լավագույն ցուցանիշն է, որին ընկերության ռազմավարությամբ ձգտում ենք հասնել մինչեւ 2030թ.։ Միեւնույն ժամանակ նշեմ, որ եթե 2025 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել է 99.780%, ապա այս տարվա առաջին վեց ամսվա ընթացքոըմ այն հասցրել ենք 99.991%-ի։ Այսինքն տարվա սկզբից համակարգն անհասանելի է եղել 49 րոպե։ Այս տվյալներն ամփոփելու ենք շատ բաց եւ ներկայացնելու յուրաքանչյուր տարի։ 

Ռազմավարության մյուս կարեւոր բաղադրիչը ՏՏ անվտանգությունն է։ Կիբեռանվտանգության մասով ընկերությունը կիրառում է մեծ գործիքակազմ՝ բարձրացնելով թե՛ մարդկանց կրթությունը, թե՛ անցնելով միջազգային հեղինակավոր աուդիտ։ 

Մեր նպատակն է ձեւավորել հուսալի եւ նորարար ազգային վճարային համակարգ։ Ընդ որում, չենք ցանկանում, որ այդ «ազգային» կարգավիճակը տրվի որեւէ օրենսդրական փոփոխության արդյունքում։ Պետք է վաստակենք այն թիմի օր ու գիշեր աշխատանքով։ 

«Arca քարտերով Էլեկտրոնային գործարքների առաջատարն Իռլանդիան է»

Վարդան Խաչատրյան, Arca-ի գործադիր տնօրեն 

Արդեն խոսեցի համակարգի հասանելիության ցուցանիշների մասին։ Ներկայացնեմ եւս մի քանիսը։ Համակարգի գործարքների եւ ծավալների մասին վկայող մեկ թիվ՝ 2025թ.-ին իրականացվել է ավելի քան 1 միլիարդ քարտային գործարք՝ 18.23 տրիլիոն դրամի ընդհանուր շրջանառությամբ։ Ինչ վերաբերում է ակտիվ քարտերի բաշխվածությանն ըստ վճարային համակարգերի՝ 2025թ.-ի տվյալներով առաջին տեղում 54%-ով Visa քարտերն են, 23%-ով դրանց հաջորդում են Arca քարտերը, 19%` MasterCard-երը եւ 4%` այլ։ 

Վերլուծել ենք նաեւ թողարկված քարտերի կիրառման աշխարհագրությունը։ Դարձյալ 2025թ.-ի տվյալներով գործարքների 90,6% -ը տեղի է ունեցել ՀՀ-ում, 9,4%-ը՝ արտերկրում։ Արտերկրում կատարված գործարքները բաժանել ենք էլեկտրոնային եւ ֆիզիկապես կատարվածների՝ հասկանալու նաեւ հստակ երկրների ցանկը։ Էլեկտրոնային գործարքների առաջատարն Իռլանդիան է՝ 24,4%-ով։ Թիվը կարող է զարմացնել, բայց սա կապված է հայտնի սոցիալական ցանցերի գրանցման վայրերի հետ եւ հիմնականում ենթադրում է գովազդային վճարները։ Երկրորդ տեղում ԱՄՆ-ն է՝ 15,5% եւ Միացյալ Թագավորությունը՝ 8,4%: Ֆիզիկական վճարումների մասով առաջատար երկրներն են ԱՄԷ-ն, Իտալիան եւ Ֆրանսիան, քանի որ մեր հայրենակիցներն ավելի շատ են ճամփորդում այս ուղղություններով։ 

«Արդեն տրամադրվել է մոտ 2,1 միլարդ դրամի հետվճար»

Վարդան Խաչատրյան, Arca-ի գործադիր տնօրեն 

Մեր աշխատանքի կարեւոր ուղղություններից է հետվճարային նախագիծը, որը մեկնարկել ենք 2026թ. հունվարի 1-ից՝ կառավարության հետ համատեղ։ Ցանկանում եմ հիշեցնել, որ հետվճարը տրամադրվում է բացառապես Arca քարտերով կատարված վճարումների դիմաց։ Այս ամիսների տվյալներով արդեն մոտ 2,1 միլիարդ դրամի հետվճար է տրամադրվել։ Եթե համեմատենք հունիսի եւ մայիսի տվյալները՝ հետվճար ստացող քարտապանների թիվն ավելացել է մոտ 24 հազարով։ 

«Arca քարտերը հնարավոր կլինի կցել Google Pay եւ Apple Pay հարթակներին»

Վարդան Խաչատրյան, Arca-ի գործադիր տնօրեն

Նախագծեր ունենք նաեւ Arca քարտերի զարգացման մասով։ Նախատեսում ենք եւ արդեն իրականացնում քարտերի թվային չիպի փոփոխություն, ինչը թույլ կտա Arca քարտերը կցել Google Pay եւ Apple Pay հարթակներին։ 

Ռուբեն Սաղոյան, Arca-ի զարգացման տնօրեն 

Այս ուղղությամբ արդեն սկսել ենք քառակողմ աշխատանքներ ֆրանսիական ընկերություններից մեկի, Google-ի եւ Arca-ի ծրագրային ապահովման մատակարար կազմակերպության հետ։ Քարտերի թոքենացման գործընթացն ակտիվ փուլում է։ Նույնիսկ հետվճարի ժամանակ մենք բազմաթիվ հարցեր էինք ստանում՝ ե՞րբ հնարավոր կլինի քարտը կցել Google կամ Apple Pay-ին։ Մեր կանխատեսումներով՝ տարեվերջին կամ մինչեւ 2027թ.-ի առաջին եռամսյակը հնարավոր կլինի Arca քարտերը կցել Google Pay-ին, իսկ արդեն 2027թ.-ի երկրորդ կիսամյակում՝ Apple Pay-ին։ 

Arca Pay-ի մասով ակտիվ փուլում է Հնդկաստանի հետ համագործակցությունը, ինչը հնարավորություն կտա ակնթարթային, միայն հեռախոսի համարով փոխանցումներ կատարել այս ուղղությամբ։ Բացի այդ, ակտիվ տեխնիկական աշխատանքներ ենք վարում նաեւ վրացական Bank of Georgia-ի հետ։ Բանակցությունների փուլում ենք նաեւ ԱՄԷ-ի, Ուզբեկստանի եւ Ղրղզստանի հետ։ 

Յանա Շախրամանյան 
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի  ]]> Wed, 08 Jul 2026 16:37:00 +0400 <![CDATA[ Եվրոպային անհրաժեշտ է թվային եվրո ]]> https://banks.am/am/news//30945 https://banks.am/am/news//30945 Բրայան Ջաջը Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանի ֆինանսների եւ ժողովրդավարության ծրագրի հետազոտությունների տնօրենն է։

Բրայան Ջաջ

Երկար տարիների նախապատրաստական աշխատանքներից հետո Եվրոպական Միության (ԵՄ) երեք կառավարման ինստիտուտները՝ Եվրոպական խորհրդարանը, Եվրոպական խորհուրդը եւ Եվրոպական հանձնաժողովը, վերջապես պատրաստ են սկսել թվային եվրոյի վերաբերյալ պաշտոնական բանակցությունները։ Երբ դրանք մեկնարկեն, նախագիծը, որը ժամանակին համարվում էր դրամավարկային ենթակառուցվածքի տեխնոկրատական արդիականացում, կդառնա դաշինքի օրակարգի քաղաքականապես ամենավիճահարույց կետերից մեկը։

Հանձնաժողովը եւ Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) թվային եվրոն բնութագրել են որպես ֆիատ արժույթը թվային դարաշրջանին հարմարեցնելու փորձ։ Թեեւ այս ձեւակերպումը թերի էր, այնուամենայնիվ, այն թույլ տվեց, որպեսզի նախագիծն անցնի տեխնիկական նախապատրաստման փուլը։ Սակայն այն չի կարող նախագիծը շատ ավելի առաջ տանել։

[[gallery1]]
Թվային եվրոն պարզապես տեխնիկական արդիականացում չէ։ Այն քաղաքական նախագիծ է եվրոպական ինստիտուտների կառուցման երկարատեւ ավանդույթի շրջանակում, եւ դրա հաջողությունը կամ ձախողումը, վերջին հաշվով, կախված կլինի ոչ այնքան տեխնիկական լուծումներից, որքան եվրոպացի առաջնորդների՝ այն պաշտպանելու պատրաստակամությունից։

Հավանաբար, նախագիծը դիմադրության կարժանանա մի քանի ուղղություններից։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը բացահայտ թշնամական դիրքորոշում է որդեգրել կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների նկատմամբ՝ միեւնույն ժամանակ խթանելով դոլարային սթեյբլքոյնները։ Ռուսաստանը գրեթե անկասկած թվային եվրոն կդիտարկի որպես Եվրոպայի դեմ իր հիբրիդային պատերազմի եւս մեկ ճակատ։ Իսկ Եվրամիության ներսում եվրասկեպտիկները կօգտագործեն նախագիծը որպես ապացույց, որ տեխնոկրատները չարաշահում են իրենց լիազորությունները, եւ այն կդարձնեն դավադրության տեսությունների մագնիս։

Եվրոպացի քաղաքականության մշակողները տարիներ շարունակ աշխատել են թվային եվրոյի տեխնիկական հիմքերը նախապատրաստելու ուղղությամբ: Այժմ նրանք պետք է նույն լրջությամբ մոտենան դրա ապագայի շուրջ քաղաքական պայքարին։

Մոտ ութ տասնամյակ Եվրոպան ձգտել է իրականացնել այն, ինչը հանգուցյալ բրիտանացի պատմաբան Թոնի Ջադթը նկարագրել էր որպես անհատական թուլությունները փոխհատուցող հավաքական կարողության ձեւավորում: Եվրոպական ածխի եւ պողպատի համայնքը, ընդհանուր շուկան, միասնական արժույթը, Շենգենյան համաձայնագիրը եւ ԵՄ ընդլայնումը․ դրանցից յուրաքանչյուրը քաղաքական կամքի դրսեւորում էր, որն օգնեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աղետը վերածել համատեղ ինստիտուտների մնայուն համակարգի: Միասին վերցրած՝ այս նախաձեռնությունները հանդիսանում են ժամանակակից պատմության ամենահաջողված քաղաքական փորձերից մեկը։

Սակայն Եվրոպայի տասնամյակներ շարունակվող ինտեգրման նախագիծը գտնվում  է հսկայական ճնշման տակ: Մինչ Ռուսաստանը շարունակում է պատերազմ վարել Եվրոպայի լիբերալ ժողովրդավարությունների դեմ, ամերիկյան անվտանգության երաշխիքներն այլեւս չեն կարող ընկալվել որպես ինքնըստինքյան տրված իրողություն: Միեւնույն ժամանակ, Չինաստանը այնպես է վերաձեւավորում համաշխարհային առեւտուրը, որ դա գոյաբանական սպառնալիք է ստեղծում Եվրոպայի արդյունաբերական բազայի համար։

Ինչպես պնդում էր գերմանացի պատմաբան Կիրան Կլաուս Պատելը, ԵՄ-ի ինքնընկալումը հաճախ առաջ է անցել իր իրական նվաճումներից։ Գործնականում ինտեգրումն անհամաչափ է եղել, ինչի հետեւանքով խորացել են դժգոհությունները, որոնք մայրցամաքի ծայրահեղ աջակողմյան կուսակցությունները շահարկել են իշխանության հասնելու եւ եվրոպական նախագիծը խաթարելու համար։

Շատ եվրոպացիներ «Եվրոպան» ընկալում են ոչ թե որպես քաղաքական համայնք, այլ որպես հեռավոր աբստրակցիա՝ կանոնակարգերի, սահմանափակումների եւ հապավումների աղբյուր, որոնք հազվադեպ են բարելավում մարդկանց առօրյա կյանքը: Եվրոպական ինտեգրման բերած ազատություններն իրական են, սակայն մարդիկ հաճախ չեն գնահատում դրանք: Ի տարբերություն դրանց՝ ծախսերը կոնկրետ են եւ հեշտությամբ դժգոհություն են առաջացնում: Էլիտայի համաձայնության եւ պայմանագրային իրավունքի վրա հիմնված ցանկացած քաղաքական նախագիծ ինքնին փխրուն կլիներ։

[[gallery2]]
Այս փխրունության հիմքում ընկած է այն, ինչը հանգուցյալ գերմանացի փիլիսոփա Յուրգեն Հաբերմասը նկարագրել էր որպես «տեխնոկրատիայի գայթակղություն»՝ եվրոպական ինտեգրումն առաջ մղելու այնպիսի մեխանիզմների միջոցով, որոնք շրջանցում են այն ժողովրդավարական հանրություններին, որոնց անունից այդ գործընթացն իրականացվում է։

Ֆրանկֆուրտի եւ Բրյուսելի փորձագետների կողմից մշակված թվային եվրոն վտանգում է ընկնել նույն ծուղակը, քանի որ տեխնիկապես հիմնավոր, բայց վատ հասկանալի որոշումները հեշտությամբ դառնում են քաղաքական հարձակումների թիրախ: Բունդեսբանկի վերջերս անցկացրած հարցումը նույնպես ընդգծում է այս խնդիրը․ պարզվել է, որ գերմանացիների միայն 42%-ն էր լսել թվային եվրոյի մասին, եւ նրանցից միայն մեկ քառորդն էր կարողացել ճշգրիտ բացատրել, թե ինչ է այն իրենից ներկայացնում։

Սակայն Հաբերմասը մատնանշեց խնդրի լուծումը՝ ընդհանուր եվրոպական ինքնություն, որը հիմնված է ընդհանուր ինստիտուտներում լայն մասնակցության վրա: Թվային եվրոն կարող է ստեղծել հենց այդպիսի համատեղ փորձառություն: Եվրոպական ինտեգրման ձեւերի մեծ մասը՝ կարգավորող ներդաշնակեցումից մինչեւ հարկաբյուջետային կանոններ, սովորական քաղաքացիների համար մնում է անտեսանելի: Իսկ թվային արժույթը հարյուր միլիոնավոր եվրոպացիներին, որոնցից մեծ մասը քիչ բան գիտի ինտեգրման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների մասին, հնարավորություն կտա ամեն օր օգտվել նույն վճարային համակարգից՝ օգտագործելով նույն ինտերֆեյսը՝ անկախ նրանից, թե եվրոգոտու որ հատվածում են գտնվում։ 

Պարզվել է, որ ամերիկյան ընկերությունները զարմանալի հեշտությամբ կարողացել են գերիշխող դիրք զբաղեցնել ԵՄ միասնական շուկայում։ Եվրոգոտում վարկային քարտերով կատարվող գործարքների մոտ երկու երրորդը կախված է Visa եւ Mastercard համակարգերից, իսկ ԵՄ 21 անդամներից 13-ը չունեն դրանց ազգային այլընտրանքը։ Յուրաքանչյուր գործարքից գանձվող վճարները փաստացի մասնավոր հարկ են եվրոպական առեւտրի համար։ Պաշտպանության, կիսահաղորդիչների եւ ամպային ենթակառուցվածքների ոլորտներում ռազմավարական ինքնավարության հասնելու ԵՄ-ի ներկայիս ձգտումը մեծ արժեք չի ունենա, եթե այն չտարածվի եվրոպական տնտեսության հիմքում ընկած վճարային համակարգերի վրա։

[[gallery3]]
Մի սերնդի համար, որն ինտեգրումը հիմնականում զգացել է որպես սահմանափակումների ամբողջություն, թվային եվրոն կարող է դառնալ տեսանելի եվրոպական ինստիտուտ, որը կհեշտացնի մարդկանց կյանքը։ Եվրոպական օրակարգում շատ քիչ նախաձեռնություններ կարող են այդքան արդյունավետորեն ցուցադրել ինտեգրման եւ միջսահմանային համագործակցության շոշափելի օգուտները։

Առաջիկա տարիները կամ կվերահաստատեն եվրոպական նախագիծը՝ հարմարեցված արմատապես վերափոխված աշխարհի պայմաններին, կամ կնշանավորեն ավելի խորքային մասնատման սկիզբը։ Դա կարող է մեծապես կախված լինել նրանից, թե ինչպես կզարգանա թվային եվրոյի շուրջ բանավեճը։ Միասնական Եվրամիությունը կշարունակի մնալ մայրցամաքային տերություն, որը բացառիկ կերպով նվիրված է լիբերալ ժողովրդավարությանը, մարդու իրավունքներին եւ կայուն ապագային, մինչդեռ մասնատված Եվրոպան շատ ավելի խոցելի կլինի արտաքին հարկադրանքի նկատմամբ։

ԵԿԲ-ն չի կարող քաղաքականորեն հիմնավորել թվային եվրոյի անհրաժեշտությունը։ Դա պետք է անեն Եվրոպական հանձնաժողովը, ազգային կառավարությունները եւ Եվրախորհրդարանը: Եվ նրանք պետք է ազնիվ լինեն այն հարցում, թե իրականում ինչ են պաշտպանում։ Թվային եվրոն պարզապես եվրոգոտու վճարային համակարգը արդիականացնելու փորձ չէ. դա եվրոպական ինստիտուտ է, որն ընդամենը ստացել է վճարային համակարգի տեսք։

Քաղաքականություն մշակողները պետք է այդ հիմնավորումը ներկայացնեն հստակ եւ համոզիչ կերպով: Թվային եվրոն չպետք է դառնա հերթական տեխնոկրատական նախագիծը, որը պարտադրվում է վերեւից եւ լայնորեն անվստահության է արժանանում: Այն պետք է լինի Եվրոպայի ամենաբարձր ձգտումների կենդանի մարմնավորումը:

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկի Խորհրդի անկախ անդամ է ընտրվել Սեւծովյան առեւտրի եւ զարգացման բանկի գործառնական ռիսկերի կառավարման դեպարտամենտի տնօրեն Արթուր Նախշիկյանը:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Sat, 04 Jul 2026 00:04:00 +0400 <![CDATA[ Հայաստանի բանկերը մեդիայում. II եռամսյակի արդյունքները ]]> https://banks.am/am/news//30943 https://banks.am/am/news//30943 Banks.am կայքը, հիմնվելով Մեդիամաքս մեդիա ընկերության մշակած MaxMonitor մեդիա մոնիտորինգի համակարգի տվյալների վրա, ներկայացնում է «ՀՀ բանկերը ԶԼՄ-ներում» եռամսյակային համառոտ հաշվետվությունը:
2026թ. երկրորդ եռամսյակի արդյունքներով՝ ԶԼՄ-ներում (լրատվական կայքեր, թերթեր եւ հեռուստաընկերությունների լրատվական հաղորդումներ) ունեցած հիշատակումների թվով առաջատար է IDBank-ը (837 հիշատակում), որին հաջորդում են Ակբա բանկը (803 հիշատակում) եւ Յունիբանկը (763 հիշատակում):  

[[gallery1]]
Երկրորդ եռամսյակում լրատվական կայքերում առաջատար է IDBank-ը՝ 821 հիշատակում, թերթերում Յունիբանկը՝ 24 հոդված, հեռուստատեսությամբ ԱրարատԲանկը՝ 10 ռեպորտաժ:

Դրական հիշատակումների թվով առաջատար է IDBank-ը՝ 802 հիշատակում, երկրորդն այս ցուցանիշով Յունիբանկն է՝ 687 հիշատակում, երրորդը Ակբա բանկը՝ 532 հիշատակում:

Հիշատակումների ընդհանուր քանակում դրական հիշատակումների տոկոսային հարաբերակցությամբ առաջատար է ԱրարատԲանկը՝ 97,9 %, 411 դրական հիշատակում 420-ից: Երկրորդն այս ցուցանիշով Բիբլոս Բանկ Արմենիան է 96,8 %, 90 դրական հիշատակում 93-ից, երրորդը՝ IDBank-ն է՝ 95,8 %, 802 դրական հիշատակում 837-ից:

Մեդիամաքսը ԶԼՄ-ների մոնիտորինգով զբաղվում է 2001-ից եւ Հայաստանի շուկայի բացարձակ առաջատարն է:

 «ՀՀ բանկերը ԶԼՄ-ներում» հաշվետվության 2026թ. I եռամսյակի արդյունքներին կարող եք ծանոթանալ այստեղ: ]]> Thu, 02 Jul 2026 10:10:00 +0400 <![CDATA[ Բանավեճը միկրոֆինանսավորման մասին շեղվել է բուն թեմայից ]]> https://banks.am/am/news//30918 https://banks.am/am/news//30918 Սոֆի Սիրտենը CGAP-ի գործադիր տնօրենն է: 
Բուլե Գոսլարը CGAP-ի գործադիր կոմիտեի նախագահն է եւ Lula-ի տնօրենների խորհրդի նախագահը:

Վերջին հինգ տասնամյակների ընթացքում միկրոֆինանսավորումը վերածվել է 1.5 տրիլիոն դոլար արժողությամբ համաշխարհային ոլորտի՝ հասնելով հարյուր միլիոնավոր տնային տնտեսությունների, որոնց ավանդական բանկերը երբեք չեն սպասարկել եւ, հավանաբար, երբեք չեն սպասարկի: Այն հնարավորություն է տվել աշխարհի տարբեր երկրներում բանկային ծառայություններից զուրկ մարդկանց բիզնես սկսել, կուտակել ակտիվներ, ապահովել, որ երեխաները դպրոց հաճախեն եւ դիմակայել այնպիսի ցնցումներին, որոնք հակառակ դեպքում կարող էին կործանարար լինել:

Այնուամենայնիվ, միկրոֆինանսավորումը նաեւ արժանացել է կոշտ քննադատության: Որոշ շուկաներում ոլորտը ավելի արագ է զարգացել, քան սպառողների պաշտպանության համակարգը, ինչի հետեւանքով մարդիկ չափից շատ պարտքեր են կուտակել, իսկ վարկատուները իրենց առեւտրային շահերը վեր են դասել հաճախորդների բարեկեցությունից:

Այս մտահոգություններին պետք է լուրջ վերաբերվել։ Ցանկացած ոլորտ, որը սպասարկում է միլիոնավոր մարդկանց՝ սպառողական ապրանքներից մինչեւ շինարարություն եւ արտադրություն, ստիպված է եղել լուծել այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են վատ կառավարումը, անբարեխիղճ դերակատարները, վնասակար գործելակերպը՝ խստացնելով վերահսկողությունն ու բարձրացնելով չափանիշները։ Միկրոֆինանսավորման ոլորտը եւս բացառություն չէ։

Այնուամենայնիվ, չափազանց երկար ժամանակ ոլորտը կենտրոնացել է սխալ հարցի վրա. տալի՞ս է արդյոք միկրոֆինանսավորումը ակնկալվող արդյունքները։ Տասնամյակներ շարունակ իրականացված ռանդոմիզացված վերահսկվող հետազոտությունները, որոնց արդյունքները հաճախ ընկալվել են որպես վերջնական «այո» կամ «ոչ» պատասխաններ, ավելի են ամրապնդել այս խորապես մոլորեցնող հարցադրումը։ Հարցնել, թե արդյոք միկրոֆինանսավորումն արդյունավետ է, նույնն է, ինչ հարցնել, թե արդյոք որեւէ դեղամիջոց օգնում է առանց նշելու հիվանդին, դեղաչափը կամ հիվանդությունը, որը պետք է բուժել։

CGAP ներառական ֆինանսական նորարարությունների լաբորատորիայի (որի գործադիր տնօրենը մեզանից մեկն է) կողմից վերջերս կատարված վերլուծությունը թույլ է տալիս շարունակել այս թեմայի քննարկումը: Հիմնվելով ավելի քան 400 ազդեցության ուսումնասիրությունների վրա՝ այն միկրոֆինանսավորման արդյունավետության մասին պարզ հարցը փոխարինում է ավելի օգտակար հարցադրումներով՝ ե՞րբ է վարկը հնարավորություններ ստեղծում, ե՞րբ է այն ամրապնդում դիմակայունությունը, ե՞րբ է այն ավելի վատթարացնում մարդկանց վիճակը, ինչո՞ւ են վարկառուների եւ շուկաների միջեւ արդյունքներն այդքան կտրուկ տարբերվում:

[[gallery1]]
Այս հարցերը կարող են միկրոֆինանսական կազմակերպություններին, ինչպես նաեւ ներդրողներին, դոնորներին եւ դրանք ֆինանսավորող կապիտալի շուկաներին ապահովել որոշումների կայացման ավելի ամուր հիմքով։ Այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում միկրովարկերը ստեղծում են արժեք կամ վնաս են պատճառում, կարող է հանգեցնել ներդրումային ռազմավարությունների բարելավման, ավելի արդյունավետ կարգավորման եւ, ի վերջո, ավելի բարենպաստ արդյունքների այն մարդկանց համար, որոնց այն կոչված է ծառայելու: 

Վերլուծությունը բացահայտում է հինգ գործոն, որոնք մեծապես որոշում են՝ արդյոք վարկը օգնում է, թե վնասում, մասնավորապես՝ ով է ստանում վարկը, ինչպես է այն նախագծված, ինչի համար է այն օգտագործվում, որտեղ է այն տրամադրվում եւ երբ է այն հասանելի դառնում։

Միկրովարկերը, որպես կանոն, առավել արդյունավետ են, երբ վարկառուները արդեն ունեն որոշակի բիզնես փորձ եւ վերահսկում են միջոցների օգտագործումը: Դրանք նաեւ ավելի արդյունավետ են, երբ մարման ժամանակացույցը համապատասխանում է տնային տնտեսությունների դրամական հոսքերին՝ պահանջկոտ եւ կոշտ շաբաթական վճարումների փոխարեն, ինչպես նաեւ երբ վարկերը ֆինանսավորում են ներդրումներ, որոնք ժամանակի ընթացքում ապահովում են կայուն եկամուտներ։

Վառ օրինակ են «վճարիր ըստ օգտագործման» սկզբունքով արեւային համակարգերը: Այն տնային տնտեսությունները, որոնք չեն կարող իրենց թույլ տալ մեծ նախնական ծախսեր, հաճախ կարող են կատարել փոքր ամսական վճարումներ, որոնք ավելի ցածր են, քան նախկինում կերոսինի վրա կատարած ծախսերը: Այս դեպքում միկրովարկը ֆինանսավորում է այնպիսի ներդրում, որն արագորեն հետ է բերում կատարված ծախսերը։

Միկրովարկը կարող է նույնքան կարեւոր դեր խաղալ դիմակայունության ամրապնդման գործում, սակայն դրա օգուտները հաճախ թերագնահատվում են ռանդոմիզացված հետազոտություններում, որոնք կենտրոնանում են եկամտի կամ սպառման կարճաժամկետ փոփոխությունների վրա: Այն ընտանիքը, որը ֆինանսավորումն օգտագործում է արտադրական ակտիվ ձեռք բերելու համար՝ արեւային վահանակ, ջրի պոմպ կամ եկամուտ ստեղծող սարքավորումներ, հաճախ ավելի լավ է պատրաստված դիմակայելու վատ բերքին, բժշկական արտակարգ իրավիճակներին կամ տնտեսական ցնցումներին: Չնայած այս բուֆերային էֆեկտը կարող է չարտացոլվել 18 ամսվա ուսումնասիրության մեջ, այն իրական է եւ լավ փաստաթղթավորված։

Ձեռնարկությունների աճի վերաբերյալ տվյալները նույնքան հուսադրող են: Գործող բիզնեսի սեփականատերերի համար լավ կառուցվածքային վարկերի հասանելիությունը հետեւողականորեն կապված է ավելի բարձր շահույթի, ավելի մեծ ներդրումների եւ ընդլայնման հետ: Մեխանիզմը պարզ է. վարկը գործում է որպես լծակ՝ թույլ տալով այն ձեռնարկատերերին, որոնք արդեն ունեն հաճախորդներ, հմտություններ եւ կենսունակ հնարավորություններ, ներդրումներ կատարել եւ ավելի արագ զարգանալ:

Կանանց տնտեսական հզորացումը եւս մեկ փայլուն օրինակ է, թե ինչպես նույն վարկը կարող է բոլորովին տարբեր արդյունքներ ունենալ: Ամբողջ աշխարհում միկրոֆինանսավորման վարկառուների մեծամասնությունը կանայք են, եւ երբ նրանք վերահսկում են վարկերի օգտագործումը, օգուտները հաճախ տարածվում են ամբողջ ընտանիքի վրա՝ հանգեցնելով երեխաների առողջության եւ կրթության վրա ծախսերի աճին, ավելի բազմազան եկամտի աղբյուրների եւ ավելի բարձր ֆինանսական անվտանգության։

[[gallery2]]
Սակայն կնոջ անունով տրված, բայց ուրիշ անձի, օրինակ՝ ամուսնու կամ տղամարդ ազգականի կողմից վերահսկվող վարկը կարող է նրան թողնել այդ վարկը մարելու պարտավորության առջեւ՝ առանց որեւէ հնարավորության վերահսկելու, թե ինչպես է օգտագործվում գումարը: Հետեւաբար, որպեսզի վարկավորումը վերածվի կանանց իրական տնտեսական հզորացման գործիքի, էական նշանակություն ունի ուղղակի միջոցների փոխանցումը կանանց կողմից վերահսկվող հաշիվներին, գործարքների գաղտնիությունը, եւ այնպիսի վարկային պրոդուկտներ, որոնք արտացոլում են, թե ինչպես են կանայք իրականում աշխատում եւ որոշումներ կայացնում։

Ծառայություններ մատուցողների եւ ներդրողների համար գործնական հետեւանքները հստակ են։ Վարկառուների տվյալ պահին ունեցած մարման կարողության վրա կենտրոնանալու փոխարեն նրանք պետք է գնահատեն այն հնարավորությունների կենսունակությունը, որոնցից վարկառուները մտադիր են օգտվել եւ մշակեն այնպիսի ֆինանսական պրոդուկտներ, որոնք համապատասխանում են մարդկանց եկամուտ ստանալու եւ ներդրումներ կատարելու եղանակներին։

Իհարկե, պատասխանատվությունը միայն ծառայություններ մատուցողների վրա չի դրվում։ Կարգավորող մարմինները նույնպես կարեւոր դեր են խաղում պատասխանատու վարկավորման լայնածավալ խթանման գործում, մինչդեռ գնահատողները պետք է միկրովարկավորման ազդեցությունը գնահատեն բավականաչափ երկար ժամանակահատվածում, որպեսզի դրա ամբողջական ազդեցությունը ակնհայտ դառնա։

Միկրոֆինանսավորման առավելությունների եւ սահմանափակումների շուրջ բանավեճը ստվերի տակ է թողել մի կարեւոր փաստ։ Միկրովարկն ինքնին ո՛չ լավ է, ո՛չ վատ. դրա ազդեցությունը կախված է նրանից, թե ինչպես է այն մշակվում, տրամադրվում եւ կարգավորվում։ Եվ նույնիսկ այդ դեպքում, վարկը մարդկանց անհրաժեշտ ֆինանսական գործիքակազմի միայն մի մասն է՝ ապահովագրության, խնայողությունների եւ վճարումների հետ մեկտեղ։

Հետեւաբար, պատասխանատվությունը կրում են բոլոր մասնակիցները՝ վարկ տրամադրող հաստատություններից եւ այն ֆինանսավորող ներդրողներից ու դոնորներից մինչեւ այդ գործընթացը վերահսկող կառավարությունները։

Լուծված հարցերին կրկին վերադառնալու փոխարեն պետք է կենտրոնանալ միկրովարկերից կախված հարյուր միլիոնավոր մարդկանց վրա։ Այսօր մենք շատ ավելի հստակ ենք հասկանում, թե ինչն է տարբերակում հաջողությունը ձախողումից, քան մեկ սերունդ առաջ։ Խնդիրն այդ գիտելիքները գործնականում կիրառելն է։

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկը հայտնել է, որ 9,3 մլրդ դրամ կուղղի շահութաբաժինների վճարմանը:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Sat, 27 Jun 2026 10:10:00 +0400 <![CDATA[ ԱԲ-ն սպառնում է խորացնել անջրպետը հաղթողների եւ պարտվողների միջեւ ]]> https://banks.am/am/news//30901 https://banks.am/am/news//30901 Ներկայացնում ենք Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախկին գլխավոր տնտեսագետ, Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության եւ հանրային քաղաքականության պրոֆեսոր Քենեթ Ռոգոֆի հոդվածը: 

Քենեթ Ռոգոֆ

Սան Ֆրանցիսկոյի ծովածոցի տարածաշրջանում արհեստական բանականության (ԱԲ) այնպիսի մոլեգնություն է տիրում, որ դրա համեմատ 19-րդ դարի կեսերի Կալիֆոռնիայի ոսկու տենդը պարզապես գանձերի որս է թվում։ Առաջատար ծրագրավորողներին եւ մշակողներին հարյուր միլիոնավոր դոլարների փոխհատուցման փաթեթներ են առաջարկում՝ ընկերություն փոխելու համար, մինչդեռ այն երիտասարդ ինժեներները, որոնց բախտ է վիճակվել վաղ փուլում միանալ առաջատար ԱԲ ստարտափներին, արդեն մտածում են 35 տարեկանից շուտ թոշակի անցնելու մասին։

Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային օդանավակայանից դեպի քաղաք տանող Բեյշոր ավտոմայրուղով երթեւեկելիս կարելի է տեսնել խիստ մասնագիտացված ԱԲ հավելվածներ գովազդող վահանակներ, որոնք, կարծես, նախատեսված են չափազանց նեղ լսարանի համար։ Ինչպե՞ս կարող է դա շահութաբեր լինել։ Պատասխանը պարզ է.  ստարտափներով ողողված քաղաքում ճիշտ ծրագրային լուծումը ներկայացնել այնպիսի հիմնադրի, որի ընկերությունը շուտով կարող է միլիարդավոր դոլարներ արժենալ, անհամեմատ ավելի շահավետ է, քան նույն գովազդային վահանակներն օգտագործել բուրգերներ կամ լվացքի փոշի վաճառելու համար։

Այնուամենայնիվ, այս մոլեգնության տակ ակնհայտ անհանգստություն է թաքնված, քանի որ այս երիտասարդ սուպերէլիտայի անդամները վախենում են, որ իրենց ստարտափները կարող են չհայտնվել ԱԲ մրցապայքարի հաղթողների թվում: Նրանց պատկերացմամբ՝ ձախողումը նշանակում է դուրս մնալ մրցակցությունից, մինչ ԱԲ-ն ավտոմատացնում է մտավոր եւ մասնագիտական աշխատանքի լայն ոլորտներ, հատկապես ծրագրավորումը, որը մինչ այժմ գրեթե անսպառ եկամուտների աղբյուր էր, եւ հայտնվել մշտապես աղքատների շարքերում։

[[gallery1]]
Չնայած տնտեսագետները դեռեւս վիճում են, թե արդյոք ԱԲ-ն ավելի շատ աշխատատեղեր կվերացնի, թե կստեղծի՝ Սիլիկոնյան հովտում տիրող տրամադրությունները շատ ավելի հոռետեսական են: Տարածված համոզմունքն այն է, որ կամ ձեր ստարտափը կհասնի հաջողության առաջիկա հինգից տասը տարիների ընթացքում, կամ էլ մնում է հուսալ, որ կառավարությունը ձեզ կապահովի առատաձեռն համընդհանուր հիմնական եկամուտով:

Չնայած ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Սիլիկոնյան հովիտը MAGA-ի ուղեծիր ներքաշելու ջանքերին, ամերիկյան ոճի պրոգրեսիվիզմը շարունակում է գերիշխել Սան Ֆրանցիսկոյի ծովածոցի տարածաշրջանի մշակույթում: Կալիֆոռնիայի երիտասարդ եւ հավակնոտ տեխնոլոգիական մասնագետների մեծ մասը դեռեւս իրենց համարում են մինչեւ ուղն ու ծուծը պրոգրեսիվ՝ հարուստներին հարկելու եռանդուն կողմնակից, առնվազն մինչեւ իրենք չհայտնվեն հարուստների շարքերում։

Այնուամենայնիվ, իրենց ցուցադրական առաքինությամբ հանդերձ, Սիլիկոնյան հովտի էլիտաները, կարծես, տարօրինակ կերպով անտեսում են այն փաստը, որ ԱԲ-ի վերելքի պատճառով հետ մնացած մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը չի ապրելու Միացյալ Նահանգներում: Նրանք նաեւ չեն ապրելու այն երկրներում, որոնք իրենց տեղն արդեն ապահովել են ԱԲ-ի մատակարարման շղթայում, օրինակ՝ Հարավային Կորեայում, Ճապոնիայում եւ Թայվանում:

Մինչ հարավկորեական ընկերությունները, ինչպիսիք են Samsung-ը եւ SK Hynix-ը, առաջադեմ հիշողության չիպերի նկատմամբ ԱԲ-ի անհագ պահանջարկի շնորհիվ վերածվել են տրիլիոն դոլարների արժեք ունեցող հսկաների, Եվրոպայում նման հաջողությունների օրինակները շատ ավելի քիչ են: Հազվադեպ բացառություն է ASML նիդեռլանդական ընկերությունը, որը գրեթե մենաշնորհային դիրք ունի աշխարհի ամենաառաջադեմ կիսահաղորդիչների արտադրության համար անհրաժեշտ գերժամանակակից լիտոգրաֆիկ սարքավորումների շուկայում։ Պատկերն ավելի մտահոգիչ է Աֆրիկայում եւ Լատինական Ամերիկայում, որտեղ դեռեւս չի ստեղծվել որեւէ ընկերություն, որը թեկուզ հեռավոր կերպով համադրելի է վերոնշյալ օրինակների հետ։

[[gallery2]]
Այն երկրները, որոնք չկարողանան ապահովել իրենց տեղը ձեւավորվող արհեստական բանականության տնտեսությունում, կանգնում են մեծ ռիսկի առջեւ՝ հայտնվել այս դարի կարեւորագույն տնտեսական վերափոխման պարտվողների թվում։ Առանց վերաբաշխման ենթակա գերշահույթների եւ առանց համընդհանուր հիմնական եկամուտը ֆինանսավորելու համար անհրաժեշտ հարկային մուտքերի կտրուկ աճի՝ նրանք կարող են հայտնվել այնպիսի իրավիճակում, երբ չեն ունենա որեւէ արդյունավետ միջոց աշխատատեղերի զանգվածային կորստի հետեւանքները մեղմելու համար։

Սա պարզապես քաղաքական ոչ կոմպետենտության կամ հավակնությունների պակասի պատմություն չէ: Ինչպե՞ս կարող են աֆրիկյան ընկերությունները մրցակցել, երբ մայրցամաքի հարյուր միլիոնավոր մարդիկ դեռեւս չունեն էլեկտրաէներգիայի հասանելիություն, որը ԱԲ-ի ենթակառուցվածքների կարեւորագույն նախապայմանն է: Եվ ինչպե՞ս կարող են Լատինական Ամերիկայի երկրները ֆինանսավորել տվյալների կենտրոններում հսկայածավալ ներդրումները, երբ խնայողությունների մակարդակը մնում է ցածր, իսկ պարբերաբար կրկնվող պարտքային ճգնաժամերը շարունակում են վանել օտարերկրյա կապիտալը։

Անշուշտ, որոշ աֆրիկյան եւ լատինաամերիկյան երկրներ կարող են մեծապես շահել  պղնձի, հազվագյուտ հողային մետաղների, լիթիումի, նիկելի, կոբալտի, գալիումի եւ գերմանիումի նկատմամբ ԱԲ-ի ստեղծած անհագ պահանջարկից: Չիլին, Պերուն եւ Մեքսիկան այդ առումով ակնհայտ շահառուների թվում են, սակայն նույնիսկ կոբալտով հարուստ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը կարող է զգալի օգուտներ քաղել, եթե այնտեղ մոլեգնող դաժան քաղաքացիական պատերազմը երբեւէ ավարտվի։

Սակայն բնական ռեսուրսների առատությունը հաճախ նույնքան անեծք է եղել, որքան օրհնություն: Հանքանյութերով հարուստ երկրները կարող են զգալի եկամուտներ ստանալ ԱԲ-ի զարգացմամբ պայմանավորված եկամուտներից, բայց միեւնույն է չունենալ այն քաղաքական եւ տնտեսական ինստիտուտները, որոնք անհրաժեշտ են այդ օգուտները հասարակության լայն շերտերի միջեւ բաշխելու համար։

[[gallery3]]
Մինչդեռ Հնդկաստանը բախվում է բոլորովին այլ ռիսկերի։ Քանի որ ԱԲ-ն պլանկտոնի պես կլանում է միջին օղակի մտավոր աշխատուժը, Հնդկաստանի հսկայական աութսորսինգային ոլորտը կարող է ամենամեծ հարվածը ստանալ։ Ստեղծագործական եւ տեխնիկական տաղանդների հարուստ պաշարների շնորհիվ Հնդկաստանը դեռ կարող է դառնալ ներկայիս տեխնոլոգիական մրցավազքի գլխավոր հաղթողներից մեկը՝ ԱՄՆ-ի եւ Չինաստանի հետ մեկտեղ։ Սակայն երկիրը չի կարողացել լիարժեք իրացնել այդ ներուժը սեփական տնտեսությունում՝ թույլ տալով, որ իր ամենատաղանդավոր մասնագետներից շատերը տեղափոխվեն Կալիֆոռնիա։ Թրամփի ներգաղթային քաղաքականության խստացումները կարող են դանդաղեցնել այդ ուղեղների արտահոսքը, թեեւ դեռ պարզ չէ, թե արդյոք դա վերջին հաշվով օգուտ կբերի Հնդկաստանին։

Չինաստանն, իր հերթին, արդեն իսկ ԱԲ ոլորտի գերտերություն է։ Սակայն նույնիսկ այնտեղ կառավարությունը նոր է սկսում առերեսվել ԱԲ-ով պայմանավորված աշխատատեղերի կորստի հետեւանքներին։ Նույնիսկ եթե երկիրը հաղթի արհեստական բանականության մրցավազքում, սոցիալական կայունության պահպանումը կարող է լուրջ խնդիր դառնալ, եթե չընդլայնվի սոցիալական պաշտպանության համակարգը։

Միգուցե ԱՄՆ-ը ավելի դինամիկ է, սակայն հազիվ թե ավելի լավ պատրաստված լինի ԱԲ-ի՝ աշխատաշուկաների վրա հնարավոր ազդեցությանը։ Սոցիալական պառակտումների խորացումից խուսափելու համար ԱՄՆ-ը պետք է ուղիներ գտնի՝ ավելի լայնորեն բաշխելու ԱԲ օգուտները, այլ ոչ թե թույլ տա, որ դրանք կենտրոնացած մնան շուկան առաջինը մուտք գործած ընկերությունների եւ տեխնոլոգիական միլիարդատերերի փոքր խմբի ձեռքերում։

Սակայն վտանգը սահմանափակված չէ ազգային սահմաններով։ ԱԲ-ն սպառնում է խորացնել տեխնոլոգիական հաղթողների եւ պարտվողների միջեւ եղած անջրպետը՝ հնարավորություն տալով հարուստ երկրներին վայելել դրա օգուտները, իսկ զարգացող երկրներում միլիարդավոր մարդկանց դատապարտելով էլ ավելի շատ հետ ընկնել տեխնոլոգիական առաջատարներից։ Ոչ ոք իրականում չգիտի, թե ինչպիսին կլինի նման աշխարհը, առավել եւս՝ ինչպես կանխել դրա ինքնաքայքայումը։

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկում այժմ կարելի է գրանցել ԱՁ եւ ՍՊԸ:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Wed, 24 Jun 2026 22:35:00 +0400 <![CDATA[ Գլոբալ անհավասարակշռությունները կարող են նոր ճգնաժամի պատճառ դառնալ ]]> https://banks.am/am/news//30884 https://banks.am/am/news//30884 Ներկայացնում ենք Կորեայի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Լի Չոնգ-Վաի հոդվածը: 

Նախկինում նա զբաղեցրել է Ասիական զարգացման բանկի գլխավոր տնտեսագետի եւ Հարավային Կորեայի նախագահի միջազգային տնտեսական հարցերով ավագ խորհրդականի պաշտոնները։

Լի Չոնգ-Վա 

Գլոբալ անհավասարակշռությունները կրկին դարձել են միջազգային տնտեսական քննարկումների հիմնական թեմաներից մեկը, եւ դրա համար հիմնավոր պատճառներ կան։ Խոշոր եւ երկարատեւ անհավասարակշռությունները հաճախ վատ են ավարտվում՝ լինի դա կապիտալի հոսքերի կտրուկ շրջադարձ, փոխարժեքների բարձր տատանողականություն, աշխարհաքաղաքական հակամարտություն, թե, ինչպես 2008 թվականին, ֆինանսական ճգնաժամ։ Եվ քանի որ Միացյալ Նահանգներն այժմ ունեն ընթացիկ հաշվի զգալի դեֆիցիտ, իսկ Չինաստանը` զգալի ավելցուկ, աճում են մտավախությունները, որ աշխարհը շարժվում է դեպի հերթական ճգնաժամ։

Իհարկե, ներկայիս անհավասարակշռությունները զգալիորեն փոքր են, քան նրանք, որոնք նախորդել էին 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամին։ Անցյալ տարի ԱՄՆ-ի ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը կազմել է ՀՆԱ-ի մոտ 3.6%-ը՝ մինչդեռ մինչեւ 2008 թվականը դրա գագաթնակետը հասել էր 6%-ի։ Չինաստանի ընթացիկ հաշվի ավելցուկը կազմել է ՀՆԱ-ի 3.7%-ը՝ ճգնաժամից առաջ գրանցված ավելի քան 9%-ի համեմատ։ Սակայն բացերը շարունակում են խորանալ, եւ, ի տարբերություն 2000-ականների կեսերի, դա տեղի է ունենում տնտեսական անվտանգության, մատակարարման շղթաների, պահուստային արժույթների, ռազմավարական մրցակցության եւ ֆինանսական կայունության վերաբերյալ աճող անորոշության պայմաններում։

Այս անհավասարակշռությունները նպաստել են պրոտեկցիոնիզմի վերածննդին, հատկապես ԱՄՆ-ում, որտեղ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երկրի առեւտրային դեֆիցիտներն օգտագործում է լայնածավալ մաքսատուրքերը հիմնավորելու համար։ Իրենց հերթին, եվրոպացի առաջնորդները կտրուկ քննադատում են Չինաստանի արդյունաբերական գերհզորությունները՝ էլեկտրական մեքենաների, մարտկոցների եւ արեւային վահանակների արտադրության ոլորտներում։ Քանի որ «China Shock 2.0»-ը կենտրոնացած է հենց այս բարձր տեխնոլոգիական ճյուղերի վրա (որոնց թվում են նաեւ կիսահաղորդիչներն ու ռոբոտաշինությունը), այլ ոչ թե էժան սպառողական ապրանքների, այն ճնշում է զարգացած տնտեսությունների արտադրողներին եւ խոչընդոտում արդյունաբերական արդիականացման ջանքերը զարգացող աշխարհում։

Սակայն ներկայիս կայուն անհավասարակշռությունները միայն առեւտրով չեն պայմանավորված։ Ինչպես ցույց են տալիս Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, G7-ի եւ Անգլիայի բանկի վերջին վերլուծությունները, դրանք հիմնականում լապ ունեն ներքին խնայողությունների եւ ներդրումների դինամիկայի հետ։

ԱՄՆ-ում հիմնական խնդիրը խնայողությունների անկումն է։ Չնայած երկիրն ունի խոշոր բյուջետային պակասուրդներ եւ կուտակում է արտաքին պարտավորություններ, այն շարունակում է օտարերկրյա կապիտալի հսկայական հոսքեր ներգրավել։ Սա մասամբ պայմանավորված է դոլարային ակտիվների նկատմամբ կայուն պահանջարկով, որը բխում է դոլարի՝ որպես համաշխարհային պահուստային արժույթի կարգավիճակից։ Բացի այդ, Ամերիկայի տեխնոլոգիական առաջատար դիրքը ԱՄՆ ֆինանսական ակտիվներն ավելի գրավիչ է դարձրել արտասահմանյան ներդրողների համար։

Արդյունքում ԱՄՆ-ն կարողացել է արտաքին դեֆիցիտները պահպանել շատ ավելի երկար, քան երկրների մեծ մասը, ինչը նպաստել է աճող ֆինանսական խոցելիությունների ձեւավորմանը, որոնք տարածվում են նրա սահմաններից շատ ավելի հեռու։ Համաշխարհային ներդրողները զգալիորեն կախված են դոլարային ակտիվներից, ինչպես նաեւ ամերիկյան բաժնետոմսերից եւ պարտատոմսերից, իսկ նրանց ներդրումային պորտֆելները խիստ կենտրոնացված են ակտիվների սահմանափակ շրջանակում, հատկապես արհեստական բանականության հետ կապված բաժնետոմսերում։ Հետեւաբար, ԱՄՆ շուկաներում կտրուկ շտկումը կարող է արագորեն անդրադառնալ ամբողջ համաշխարհային տնտեսության վրա։

[[gallery1]]
Չինաստանի ավելցուկը, ընդհակառակը, արտացոլում է հակառակ միտումը՝ թույլ ներքին պահանջարկ արտադրական կարողությունների համեմատ։ Դրա պատճառների թվում են անշարժ գույքի ոլորտի անկումը, տնային տնտեսությունների բարձր նախազգուշական խնայողությունները՝ պայմանավորված սոցիալական պաշտպանության ոչ լիարժեք համակարգով, ինչպես նաեւ ժողովրդագրական ճնշումները։ Թեեւ արդյունաբերական քաղաքականությունը նպաստել է այս միտումների ամրապնդմանը, այն չի կարող ամբողջությամբ բացատրել Չինաստանի ավելցուկը։

Այս տարբերակումը կարեւոր է, քանի որ այն փոխում է քաղաքականության հետեւությունները։ Եթե հիմնական խնդիրը արդյունաբերական սուբսիդիաներն ու առեւտրային արգելքներն են, ապա մաքսատուրքերը կարող են որոշակի լուծում առաջարկել։ Սակայն եթե հիմնախնդիրը խնայողությունների եւ ներդրումների միջեւ առկա կառուցվածքային անհավասարակշռությունն է, ապա առեւտրային միջոցառումների ազդեցությունը սահմանափակ կլինի։ Իրականում, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ փոխարժեքների փոփոխություններն ու մատակարարման շղթաների հարմարվողականությունը չեզոքացնում են մաքսատուրքերի երկարաժամկետ ազդեցության զգալի մասը ընթացիկ հաշվի հաշվեկշռի վրա։

Ի վերջո, գլոբալ անհավասարակշռությունները ներքին խնդիրներ են, որոնք պահանջում են ներքին լուծումներ։ ԱՄՆ-ը պետք է աստիճանաբար կրճատի իր բյուջետային դեֆիցիտները եւ ամրապնդի ֆինանսական կայունությունը, իսկ Չինաստանը պետք է խթանի ներքին սպառումը՝ ուժեղացնելով սոցիալական պաշտպանության համակարգը, աջակցելով տնային տնտեսությունների եկամուտներին, թույլատրելով իրական փոխարժեքի աստիճանական արժեւորումը եւ նպաստելով կապիտալի երկկողմանի հոսքերի ընդլայնմանը։

[[gallery2]]
Արտադրական ոլորտի պետական աջակցության սահմանափակումն ու բարձր ավելացված արժեք ունեցող ծառայությունների ընդլայնումը նույնպես կօգնեն Չինաստանին անցում կատարել դեպի սպառման վրա հիմնված տնտեսական աճ։

Այս քայլերը բխում են երկու երկրների շահերից։ Պարտքի հաշվին ֆինանսավորվող սպառումն ու աճող արտաքին պարտավորությունները երկարաժամկետ տնտեսական աճի ավելի հուսալի ռազմավարություն չեն, քան արտաքին պահանջարկից կախվածությունը։

Թեեւ անհրաժեշտ միջոցառումները հիմնականում ներքին բնույթ ունեն, միջազգային համակարգված համագործակցությունը նույնպես կարեւոր է։ Ի վերջո, անկանոն ճշգրտումները կարող են ֆինանսական անկայունության, փոխարժեքների բարձր տատանողականության եւ կապիտալի հոսքերի հանկարծակի դադարների հանգեցնել, որոնք հատկապես ծանր կհարվածեն զարգացող տնտեսություններին։

Հետեւաբար, այսօր հիմնական մարտահրավերը պարզապես առեւտրային անհավասարակշռությունների կրճատումը չէ։ Այն ֆինանսական խոցելիությունների կառավարումն է, որոնք առաջացել են համաշխարհային կապիտալի հսկայական եւ խիստ կենտրոնացված հոսքերի հետեւանքով։ Այս խոցելիություններն ավելի են խորանում ոչ բանկային ֆինանսական հաստատություններում աճող լծակավորման, ներդրումային պորտֆելների չափազանց կենտրոնացված կառուցվածքի, ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերությունների բաժնետոմսերի գերբարձր գնահատականների եւ պետական պարտատոմսերի շուկաներում աճող ճնշումների պատճառով։

[[gallery3]]
Այս նպատակին հասնելու համար ԱՄՆ-ն եւ Չինաստանը պետք է աստիճանաբար եւ պատասխանատու կերպով շտկեն իրենց ներքին անհավասարակշռությունները։ Սակայն իրենց ներդրումը պետք է ունենան նաեւ մյուս խոշոր տերություններն ու միջազգային կազմակերպությունները։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, Միջազգային հաշվարկների բանկը եւ Ֆինանսական կայունության խորհուրդը պետք է ուժեղացնեն սահմանահատող կապիտալի հոսքերի, լծակավորման եւ իրացվելիության անհամապատասխանությունների նկատմամբ վերահսկողությունը՝ միաժամանակ զարգացնելով մակրոպրուդենցիալ քաղաքականությունների համակարգումը, սթրես-թեստավորման գործիքները եւ ճգնաժամերի կանխարգելման մեխանիզմները։ Թեեւ 1980-ականների Պլազա Ակորդի նման լայնածավալ մակրոտնտեսական պայմանավորվածություններն այսօր քիչ հավանական են՝ աշխարհաքաղաքական մասնատվածության պայմաններում, G7-ը եւ G20-ը նույնպես կարող են կարեւոր դեր խաղալ՝ խթանելով թափանցիկությունը, երկխոսությունն ու համագործակցությունը։

Թեեւ ներկայիս անհավասարակշռությունները կապված են առեւտրի հետ, դրանք հիմնականում պայմանավորված են ներքին խնայողությունների եւ ներդրումների դինամիկայով, ինչպես նաեւ աշխարհաքաղաքական մրցակցության, տեխնոլոգիական պայքարի եւ համաշխարհային կապիտալի կենտրոնացված հոսքերի փոխազդեցությամբ։ Միայն այս իրողության գիտակցման եւ դրա հետ կապված ռիսկերի համակարգված կառավարման միջոցով հնարավոր կլինի կանխել, որ ներկայիս լարվածությունները վերածվեն հերթական համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի։

Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Moody’s Ratings-ը վերահաստատել է Յունիբանկի B1 վարկանիշը՝ կայուն հեռանկարով:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Mon, 22 Jun 2026 22:30:00 +0400 <![CDATA[ Դիլիջանում Գրին Ռոք համալիրի զարգացման շրջանակում բացվել են PPLS Rooms քոլիվինգը եւ Villa3 Community Hub-ը ]]> https://banks.am/am/news//30870 https://banks.am/am/news//30870 Դիլիջանում բացվել է երկու նոր քաղաքային ենթակառուցվածքային նախագիծ՝ PPLS Rooms քոլիվինգը եւ Villa3 Community hub-ը։ Երկու նախաձեռնություններն էլ հանդիսանում են այն բազմաֆունկցիոնալ համալիրի մասը, որը Գրին Ռոքը փուլային եղանակով իրականացնում է Դիլիջանում՝ նպաստելով քաղաքի զարգացմանը։ Նախագծերի կառավարումն իրականացնում է Գրին Ռոք օպերացիոն կառավարումը։

Նոր տարածքները ստեղծում են անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ քաղաքում տարբեր ձեւաչափերի այցերի եւ բնակության համար՝ կարճաժամկետ այցերից եւ ուսուցումից մինչեւ երկարաժամկետ բնակություն, հեռավար աշխատանք եւ նոր նախաձեռնությունների իրականացում։

PPLS Rooms քոլիվինգ․ ժամանակակից եւ հասանելի բնակության նոր ձեւաչափ Դիլիջանում

PPLS Rooms-ը գտնվում է Մյասնիկյան 142/3 հասցեում՝ քաղաքի կենտրոնից ընդամենը մի քանի րոպե հեռավորության վրա։ Նախագիծը ստեղծվել է Դիլիջանում ժամանակակից եւ հասանելի բնակության նկատմամբ աճող պահանջարկին արձագանքելու նպատակով, հարմար է ինչպես կարճաժամկետ, այնպես էլ երկարաժամկետ բնակության համար։

Քոլիվինգն ունի 60 սենյակ եւ միաժամանակ կարող է հյուրընկալել մինչեւ 120 մարդու։ Տարածքում համադրված է բնակության մի քանի ձեւաչափ․ ստորին հարկերում գործում է համատեղ կեցության (shared living) մոդելը՝ ընդհանուր խոհանոցներով եւ հանրային գոտիներով, իսկ վերին հարկերում առաջարկվում են ավելի մասնավոր բնակության տարբերակներ։

[[gallery1]]
Նախագիծը նախատեսված է օգտատերերի լայն շրջանակի համար՝ ուսանողների, մասնագետների, ընկերությունների աշխատակիցների, ֆրիլանսերների, զբոսաշրջիկների եւ երկարաժամկետ բնակիչների։ Ակնկալվում է, որ տարեկան PPLS Rooms-ը կհյուրընկալի մինչեւ 8,000 հյուրի եւ ռեզիդենտի։

PPLS Rooms-ը տեղակայված է քաղաքի այն հատվածում, որը մինչ այժմ համեմատաբար քիչ էր ներգրավված զբոսաշրջային եւ գործարար ակտիվությունների մեջ։ Նախագիծը նպաստելու է նոր բնակիչների եւ այցելուների հոսքի ձեւավորմանը, տեղական ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկի աճին եւ թաղամասի զարգացմանը։

Villa3 Community hub․ համագործակցության, ստեղծարարության եւ աշխատանքի տարածք

Villa3-ը Community hub է, որը ստեղծվել է նոր կապերի, գաղափարների եւ համատեղ նախագծերի ձեւավորմանը նպաստելու նպատակով։

Հաբը նախատեսված է ինչպես տեղացիների, այնպես էլ քաղաք այցելող մասնագետների, նոմադների, ուսանողների, ձեռներեցների եւ ստեղծարար ոլորտների ներկայացուցիչների համար։ Villa3-ում նախատեսված են աշխատանքային գոտիներ, հանդիպումների սենյակներ, գրադարան, դասախոսությունների եւ միջոցառումների տարածք, հանգստի գոտիներ եւ բացօթյա տեռաս։

Villa3-ի ինտերիերի դիզայնը մշակվել է միջազգային IND ճարտարապետական բյուրոյի հետ համագործակցությամբ։ Տարածքի առանցքային տարրերից է կենտրոնական բուխարին, որը պատրաստված է վերամշակված պլաստիկից՝ 3D տպագրության տեխնոլոգիայի կիրառմամբ։

[[gallery2]]
Villa3-ը նաեւ գնահատվել է միջազգային EDGE ստանդարտով, որը հաստատում է շենքի բնապահպանական արդյունավետությունը։ Գնահատման արդյունքների համաձայն՝ նախագիծը հնարավորություն է տալիս 35%-ով նվազեցնել էներգիայի, 30%-ով՝ ջրի սպառումը, ինչպես նաեւ 39%-ով կրճատել շինանյութերի ածխածնային հետքը։

Նախագծի գաղափարախոսությունը հիմնված է «երրորդ վայրի» (third place) հայեցակարգի վրա՝ որպես տան եւ աշխատանքի միջեւ գտնվող տարածք, որտեղ ձեւավորվում են համայնքներ եւ առաջանում համագործակցության նոր ձեւեր։ Զարգացող քաղաքների համար նման տարածքները ժամանակակից քաղաքային ենթակառուցվածքի կարեւոր բաղադրիչ են՝ նպաստելով տաղանդների ներգրավմանը, նոր համագործակցությունների ձեւավորմանը եւ տեղական համայնքների զարգացմանը։

Վազգեն Գեւորկյան, Գրին Ռոք-ի ռազմավարական զարգացման խորհրդական

Վերջին տարիներին Դիլիջանը զգալիորեն փոխվել է եւ այսօր ավելի վստահորեն է դիրքավորվում որպես կյանքի, աշխատանքի եւ զբոսաշրջության միջազգային ուղղություն։ Դրան զուգահեռ փոխվում են նաեւ մարդկանց սպասումները քաղաքից․ աճում է ժամանակակից բնակության, աշխատանքի եւ կրթության համար նախատեսված տարածքների պահանջարկը։

[[gallery3]]
PPLS Rooms-ը եւ Villa3-ը այս վերափոխման կարեւոր մասն են։ Մեր նպատակն է ձեւավորել այնպիսի միջավայր, որը գրավիչ կլինի երիտասարդ ընտանիքների, մասնագետների, ուսանողների եւ բոլոր նրանց համար, ովքեր իրենց ապագան կապում են Դիլիջանի հետ։ Green Rock-ի համար սա քաղաքի եւ նրա համայնքի հանդեպ երկարաժամկետ հանձնառություն է։

Մենք շնորհակալ ենք տեղական համայնքին վստահության համար։ Կայուն զարգացումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ այն իրականացվում է համագործակցությամբ այն մարդկանց հետ, ովքեր ապրում են քաղաքում եւ ձեւավորում նրա ապագան։

Կատերինա Դանեկինա, Green Rock-ի գործադիր տնօրեն

Դիլիջանի զարգացմանը զուգահեռ աճում է ոչ միայն նոր աշխատատեղերի, այլեւ՝ մարդկանց առօրյա կյանքին նպաստող ենթակառուցվածքների պահանջարկը։ Առաջիկա տարիներին Գրին Ռոք-ի նախագծերը կստեղծեն մինչեւ 800 աշխատատեղ, եւ մեզ համար կարեւոր է, որ դրան զուգահեռ զարգանան նաեւ բնակության, աշխատանքի եւ փոխգործակցության ժամանակակից ձեւաչափերը։

[[gallery4]]
PPLS Rooms-ը եւ Villa3-ը հենց այս նպատակի իրականացման մաս են կազմում։ Նման տարածքները հնարավորություն են տալիս քաղաքին ընդունել ավելի մեծ թվով ուսանողների, մասնագետների, ձեռներեցների եւ հյուրերի, ինչպես նաեւ նոր հնարավորություններ են ստեղծում տեղական բիզնեսների եւ ծառայությունների զարգացման համար։

Յուլիա Պարֆյոնովա, IND բյուրոյի ինտերիերի բաժնի ղեկավար

Villa3 Community Hub նախագծի համար մեր հիմնական խնդիրը եղել է համադրել տեղական համատեքստը ժամանակակից վիզուալի լեզվով։ Դա արտահայտված է նյութերի գունապնակում, ավանդական կավե սալիկի վերաիմաստավորված կիրառման մեջ, ինչպես նաեւ ինտերիերի ընդգծված տարրերում՝ սկսած վերամշակված պլաստիկից 3D տպագրությամբ պատրաստված բուխարուց մինչեւ հագեցած խորը մուգ կապույտ երանգի կահույք։

Գրին Ռոքի-ի եւ Գրին Ռոք օպերացիոն կառավարման մասին

Գրին Ռոքը Դիլիջանում հիմնադրված զարգացման ընկերություն է, որն իրականացնում է խոշոր տարածքային նախագծեր եւ ձեւավորում ապագայի էկոհամակարգեր։ Ընկերությունը գործում է ենթակառուցվածքների, մշակույթի, կրթության եւ տնտեսության խաչմերուկում՝ ստեղծելով միջազգային մակարդակի, սակայն տեղական արժեքների վրա հիմնված տարածքներ։

Green Rock Operations-ը օպերացիոն եւ կառավարման ընկերություն է, որը մասնագիտացած է հյուրընկալության, անշարժ գույքի եւ կենսակերպին ուղղված ծառայությունների ոլորտներում նախագծերի գործարկման, զարգացման եւ արդյունավետ կառավարման մեջ։ Ընկերությունն ապահովում է կառավարման ամբողջական ցիկլը՝ հայեցակարգի եւ բիզնես մոդելի մշակումից մինչեւ օպերացիոն գործունեություն եւ ֆինանսական արդյունավետության վերահսկում։ ]]> Thu, 18 Jun 2026 12:25:00 +0400 <![CDATA[ Կրուգման vs. Դրագի կամ Եվրոպայի հարմարավետ տնտեսական պարադոքսը ]]> https://banks.am/am/news//30841 https://banks.am/am/news//30841 Ներկայացնում ենք Մյունխենի տեխնիկական համալսարանի Կառավարման դպրոցի միջազգային տնտեսագիտության պրոֆեսոր Դալիա Մարինի հոդվածը:

Դալիա Մարին

Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետ Փոլ Կրուգմանը կարեւոր բանավեճ է սկսել՝ կասկածի տակ դնելով, թե արդյոք Եվրոպան իսկապես անկում է ապրում, ինչպես իր Եվրոպայի մրցունակությանը նվիրված 2024 թվականի զեկույցում պնդում էր Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ եւ Իտալիայի նախկին վարչապետ Մարիո Դրագին։

Մի քանի մեկնաբանություններում Կրուգմանը ցույց է տալիս, որ երբ Եվրոպայի հարաբերական ՀՆԱ-ն չափվում է ընթացիկ գնողունակության համարժեքության (PPP) գներով (այսինքն՝ ՀՆԱ-ն ճշգրտվում է՝ հաշվի առնելով երկրների միջեւ գների ընդհանուր մակարդակների տարբերությունները), այլ ոչ թե հաստատուն գներով հաշվարկված մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշներով, ապա Եվրոպան Միացյալ Նահանգների համեմատ բավականին լավ դիրքեր է պահպանում։ Հետեւաբար, Եվրոպան չպետք է չափազանց մտահոգվի, որ տեխնոլոգիական զարգացման տեսանկյունից զիջում է, այլ արժեւորի այն կենսամակարդակը, որին հասել է։ Եթե ցանկանում ենք պարզել, թե որտեղ է կենսամակարդակը ավելի բարձր, ապա համապատասխան չափանիշը եկամտի գնողունակությունն է, այսինքն՝ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն՝ հաշվարկված ընթացիկ գնողունակության համարժեքության (PPP) գներով։

Այս չափանիշի համաձայն՝ Եվրոպան չի զիջում ԱՄՆ-ին։ Սակայն, ինչպես նշում է Կրուգմանը՝ սա առաջացնում է մի էմպիրիկ հանելուկ. ինչպե՞ս կարող են եվրոպացիները վայելել նույն կենսամակարդակը, ինչ ամերիկացիները՝ չնայած արտադրողականության զգալիորեն դանդաղ աճին, որն արտացոլվում է հաստատուն գներով հաշվարկված մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի աճի ավելի ցածր տեմպերով։

Հաստատուն գներով հաշվարկված ՀՆԱ-ն արտացոլում է արտադրողականության աճը ժամանակի ընթացքում, քանի որ այն չափում է մեկ աշխատաժամի ընթացքում արտադրված արտադրանքի ծավալը։ Ինչպես ընդգծել է Դրագին, ԱՄՆ-ում արտադրողականության աճի հիմնական շարժիչ ուժը եղել է Սիլիկոնյան հովիտը: ԱՄՆ-ը արտադրում եւ սպառում է առաջատար բարձր տեխնոլոգիական արտադրանք, մինչդեռ Եվրոպան հիմնականում ոչ թե արտադրում, այլ սպառում է դրանք։ Եթե հաշվարկից բացառենք Սիլիկոնյան հովիտը, ապա երկու տարածաշրջանների միջեւ արտադրողականության տարբերությունը մեծ մասամբ կվերանա։

Ի պատասխան՝ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցի տնտեսագետ Լուիս Գարիկանոն ասաց, որ Կրուգմանի փաստարկը թերի է, քանի որ այն հաշվի չի առնում Սիլիկոնյան հովտի նորարարության դրական անուղղակի ազդեցությունը տնտեսության վրա, ինչի արդյունքում ԱՄՆ տնտեսության տարբեր հատվածներում աշխատողները զգալիորեն ավելի բարձր աշխատավարձ են ստանում, քան Եվրոպայում նրանց համադրելի գործընկերները։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետ Ֆիլիպ Ագիոնը, HEC Paris-ի Անտոնեն Բերժոն եւ Լուիս Գարիկանոն նաեւ պնդեցին, որ Կրուգմանը հիմնվում է արտադրողականության սխալ չափանիշի վրա։

[[gallery1]]
Բայց արդյո՞ք եվրոպացիների կենսամակարդակի համար իսկապես կարեւոր է, թե որտեղ է տեղի ունենում նորարարությունը։ Նորարարությունը, անշուշտ, կարեւոր է տնտեսական աճի համար, սակայն պարտադիր չէ, որ այն նույնքան կարեւոր լինի երկրի կենսամակարդակի համար: Սիլիկոնյան հովտում արտադրված ապրանքները ներքին եւ միջազգային մրցակցության պատճառով ժամանակի ընթացքում շարունակաբար էժանացել են, ինչը ՏՏ ընկերություններին ստիպում է արտադրողականության աճի շնորհիվ ստացած օգուտները փոխանցել սպառողներին՝ ավելի ցածր գների տեսքով։

Արդյունքում, եվրոպացի սպառողների գնողունակությունն աճել է ամերիկացի սպառողների գնողունակության հետ մեկտեղ: Եվրոպան օգուտ է քաղել այլ երկրներում մշակված տեխնոլոգիաների կիրառումից: Կրուգմանի «պարադոքսը» լուծվում է. եվրոպացիները մեկ աշխատաժամում ավելի քիչ արտադրանք են ստեղծում, քան ամերիկացիները, սակայն նրանց եկամուտը, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս է ապահովել գրեթե նույն սպառման մակարդակը, քանի որ եվրոպացիները օգուտ են քաղել ԱՄՆ-ի հետ առեւտրից։

Այս փաստարկը հիմնավորվում է Ջին Գրոսմանի (Փրինսթոնի համալսարան) եւ Էլհանան Հելփմանի (Հարվարդի համալսարան) հիմնարար աշխատությամբ, որն ուսումնասիրում է համաշխարհային նորարարական գործընթացներում ներգրավված երկրների տնտեսական աճն ու բարեկեցությունը պայմանավորող գործոնները։ Նորարարության ոլորտում հետ մնացող երկիրը, ինչպիսին Եվրոպան է, կարող է կորցնել համաշխարհային շուկաների շարունակաբար աճող մասնաբաժինը, իսկ նրա տնտեսական աճի տեմպերը կարող են դանդաղել, քանի որ միջազգային մրցակցությունը վերացնում է նորարարական ջանքերի կրկնօրինակումը: Այնուամենայնիվ, չնայած տնտեսական աճի ավելի դանդաղ տեմպերին, այդ երկիրը կարող է բարելավել իր տնտեսական բարեկեցությունը, քանի որ մենաշնորհային դիրք ունեցող ընկերությունների միջեւ միջազգային մրցակցությունը հնարավորություն է տալիս սպառողներին օգտվել առավել նորարարական երկրում ստեղծվող նորարարություններից։

Կարճ ասած՝ եվրոպացի սպառողները կարող են օգտվել Սիլիկոնյան հովտում ստեղծված ապրանքների բոլոր առավելություններից: Ամերիկյան ընկերությունների բարձր մենաշնորհային շահույթները չեն փոխում այս եզրակացությունը, քանի դեռ ՏՏ ոլորտի գները Եվրոպայում նվազում են նույն չափով, ինչ ԱՄՆ-ում, ինչը մեծ մասամբ այդպես է։

Սակայն Եվրոպան իսկապես պետք է մտահոգվի տնտեսական աճի ցուցանիշներով: Եվրոպայի խոշորագույն տնտեսությունը՝ Գերմանիան, 2019 թվականից ի վեր լճացման մեջ է՝ ըստ հաստատուն գներով հաշվարկված ՀՆԱ-ի: Գերմանիայի թույլ տնտեսական ցուցանիշները ավելի շատ պայմանավորված են Չինաստանի, քան ԱՄՆ-ի գործոնով՝ չնայած ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի սահմանած մաքսատուրքերին: 

[[gallery2]]
Գերմանիայի տնտեսության շրջադարձային պահը մոտավորապես համընկավ Չինաստանի տեխնոլոգիական ներուժի արագ աճի եւ բարձրարժեք արտահանման սրընթաց ընդլայնման հետ, ինչի վկայությունն է այն, որ այսօր Չինաստանը համարվում է կանաչ եւ թվային տեխնոլոգիաների ոլորտում համաշխարհային նորարարության առաջատար։

Սա ծանր հարված է հասցրել Գերմանիային, քանի որ Չինաստանն այժմ մրցակցային լուրջ մարտահրավեր է նետում գերմանական գիտական հետազոտությունների եւ փորձարարական մշակումների (R&D) մի շարք առանցքային ճյուղերին, այդ թվում՝ ավտոմոբիլաշինությանը, հաստոցաշինությանը եւ քիմիական արդյունաբերությանը: Քանի որ Գերմանիան համաշխարհային շուկայական դիրքերը զիջում է Չինաստանին հենց այս առանցքային ոլորտներում, տնտեսական աճը կանգ է առել։ Եթե այս միտումը շարունակվի, Գերմանիան, իսկ ավելի լայն իմաստով՝ Եվրոպան, կարող են տուժել ոչ միայն նորարարությունների, այլ նաեւ կենսամակարդակի առումով՝ նույնիսկ օգտվելով չինական էլեկտրական մեքենաների եւ հաստոցների ավելի էժան ներմուծումից։

Տնտեսական աճը կախված է արտադրության գործոնների՝ մասնավորապես աշխատուժի եւ ֆիզիկական կապիտալի ծավալից, որոնք տնտեսությունն օգտագործում է արտադրանք ստեղծելու համար։ ԱՄՆ-ում մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն մասամբ ավելի բարձր է, քանի որ ամերիկացիներն ավելի շատ են աշխատում: Գերմանիայում, սակայն, աշխատանքի ծավալը մյուս երկրների համեմատ ցածր է. աշխատողները տարեկան միջինում աշխատում են մոտ 1350 ժամ, մինչդեռ Ֆրանսիայում այդ ցուցանիշը կազմում է 1500, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 1800 ժամ։

Յոթ տարվա տնտեսական լճացումից հետո կենսամակարդակի անկմամբ մտահոգված՝ Գերմանիայի իշխանությունները նախատեսում են ավելացնել աշխատաժամերի քանակը: Մասնավորապես, նրանք ցանկանում են խթանել կանանց մասնակցությունը աշխատաշուկայում՝ վերացնելով այն հարկային արտոնությունները, որոնք խրախուսում են մայրերին մնալ տանը:

Սրա մեջ որոշակի տրամաբանություն կա։ Գերմանիայում տարեկան միջին աշխատաժամերի քանակը համեմատաբար ցածր է, քանի որ շատ կանայք աշխատաշուկա են մուտք գործել կես դրույքով զբաղվածությամբ, ինչը բարձրացրել է աշխատուժի մասնակցության մակարդակը։ Միեւնույն ժամանակ, դա նվազեցրել է մեկ աշխատողի հաշվով աշխատած ժամերի միջին քանակը։ Գերմանիան Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրների շարքում ունի աշխատուժի մասնակցության ամենաբարձր մակարդակներից մեկը, սակայն տարեկան միջին աշխատաժամերի ցուցանիշը ամենացածրերից է։

Ցավոք, աշխատանքի ծավալի ավելացումը դժվար թե բավարար լինի Գերմանիայի տնտեսությունը վերակենդանացնելու համար։ Երկարաժամկետ տնտեսական աճը պայմանավորող ամենակարեւոր գործոնը երկրի՝ նորարարություններ ստեղծելու եւ նոր գաղափարներ գեներացնելու կարողությունն է։ Այնուամենայնիվ, Գերմանիան կանգնած է մեծ վտանգի առաջ՝ Չինաստանին կորցնելու հենց այն ոլորտները, որոնք պատմականորեն եղել են նրա տնտեսական հաջողության շարժիչ ուժը, քանի որ այդ ոլորտներում վերջին տարիներին իրականացված նորարարությունների մեծ մասը տեղի է ունեցել Չինաստանում։ Գերմանիայի եւ Եվրոպայի համար խնդիրը միայն տնտեսական աճը չէ (մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն՝ հաստատուն գներով). վտանգված է նաեւ նրանց կենսամակարդակը (մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն՝ գնողունակության համարժեքության (PPP) գներով։

[[gallery3]]
Կրուգմանի սկսած բանավեճը, վերջին հաշվով, ընդգծում է տնտեսական աճի եւ տնտեսական բարեկեցության միջեւ տարբերությունը։ Չնայած նորարարության ոլորտում Եվրոպան հետ է մնում Միացյալ Նահանգներից, այն կարողացել է պահպանել կենսամակարդակը՝ հիմնականում այն պատճառով, որ գլոբալիզացիան եվրոպացի սպառողներին հնարավորություն է տվել օգտվել այլ երկրներում ստեղծված տեխնոլոգիական առաջընթացից։

Սակայն չի կարելի ենթադրել, որ այս առավելությունը հավերժ կպահպանվի։ Ինչպես ցույց է տալիս Գերմանիայի փորձը, նորարարական կարողությունների եւ արդյունաբերական մրցունակության երկարատեւ կորուստը, ի վերջո, կարող է հանգեցնել տնտեսական աճի դանդաղմանը, եկամուտների նվազմանը եւ կենսամակարդակի անկմանը։

Աշխատուժի առաջարկի աճը կարող է ժամանակավորապես խթանել արտադրությունը, սակայն այն չի կարող փոխարինել նոր տեխնոլոգիաների եւ տնտեսության նոր ճյուղերի ստեղծմանը։ Եվրոպայի երկարաժամկետ բարգավաճման գրավականը ոչ թե ավելի շատ աշխատելն է, այլ տեխնոլոգիական առաջնագծում նորարարելու եւ մրցակցելու իր կարողության վերականգնումը։

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկն ու Wildberries-ը գործարկել են ապառիկ գնումների ծառայություն:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Sat, 13 Jun 2026 23:05:00 +0400 <![CDATA[ «Խենթ» հայ ուսանողները, խաղային սկզբունքի կիրառումը եւ Executive MBA ծրագիրը՝ Հայաստանում ]]> https://banks.am/am/news//30846 https://banks.am/am/news//30846 Խաղալ սիրում են բոլորը՝ անկախ տարիքից ու խաղի ձեւաչափից: Պատճառը հոգեբանությունն է՝ արագ հաղթող զգալու ձգտում, սեփական լավ արդյունքի հավաստիացում, խրախուսանք: 

Մարդիկ, որոնք ստեղծում են խաղեր, դրանցում ներդնում են մարդու հոգեբանության վրա ազդող խաղային 10 մեխանիզմ, օրինակ՝ առողջ մրցակցություն, յուրաքանչյուր շրջափուլից հետո խրախուսանք, թեթեւ առաջադրանք, որից հետո քեզ միանգամից հաղթող ես զգում: 

Ժամանակակից աշխարհում մարքեթոլոգները հասկացել են, որ գրեթե ամեն ինչ մեր շուրջը հնարավոր է «խաղի» վերածել՝ այդպիսով մոտիվացնելով այս կամ այն աշխատանքը, դասը կամ նույնիսկ՝ տան մաքրությունն անել առավել հաճելի ու արագ: Վստահ եմ՝ ձեզ մոտ էլ է եղել, երբ ցանկացել եք ինչ-որ գործ արագ ավարտել եւ ինքներդ ձեզ համար ժամ եք սահմանել: Արդյունքում, երբ նշված ժամին կամ նույնիսկ՝ դրանից էլ շուտ հանձնել եք առաջադրանքը, օրվա մնացած մասն անցկացրել եք հաղթողի զգացողությամբ: 

Մարքեթինգում այս երեւույթն անուն ունի եւ կոչվում է «գեյմիֆիկացիա» (Gamification): Թիմեր ղեկավարող մարդիկ ամբողջ աշխարհում այն ակտիվ կիրառում են՝ իրենց աշխատակիցներին մոտիվացնելու, առավել ներգրավելու համար:  

[[gallery1]]
Հունիսի 11-ին Երեւանում գեյմիֆիկացիայի թեմայով անցկացվել է Համաեվրոպական Executive MBA ծրագրի բաց դասախոսությունը, որպեսզի ծրագրով հետաքրքրվողները հնարավորություն ունենան տեսնել՝ ինչպես է կազմակերպվում կրթությունը եւ ինչպես են իրականացվում MBA դասերը:

Executive MBA ծրագիրն առաջարկում է միաժամանակ ստանալ բրիտանական Յորքի եւ ֆրանսիական Ստրասբուրգի համալսարանների MBA բիզնես կրթություն՝ ապրելով եւ աշխատելով Երեւանում։ Միաժամանակ, ուսանողները կարող են ստանալ նաեւ երրորդ՝ CMI (Chartered Management Institute) 7-րդ մակարդակի մագիստրոսական դիպլոմ առաջնորդության բնագավառում: 

Banks.am-ը ներկա է եղել դասախոսությանը, զրուցել Executive MBA ծրագրի ղեկավարների եւ ուսանողների հետ: 

«Մասնագետները եւ ղեկավարները շարունակում են աշխատել իրենց վրա եւ ձգտում ստանալ լավագույն կրթությունը»  

Լիլիթ Շահզադեյան, Համաեվրոպական Executive MBA հայաստանյան եւ վրաստանյան ծրագրերի տնօրեն

Որոշել ենք անցկացնել բաց դասախոսություն, որպեսզի Executive MBA ծրագրով հետաքրքրվողներն առավել լավ պատկերացնեն՝ ինչ որակի կրթության մասին է խոսքը: 

Այժմ ընթանում է ծրագրի ընդունելության երկրորդ փուլը, որը կտեւի մինչեւ հուլիսի 31-ը: Այս ընթացքում դիմորդներին տրվում է մասնակի զեղչի հնարավորություն: 

[[gallery2]]
Համաեվրոպական Executive MBA Dual Degree ծրագիրը հայաստանյան ուսանողների համար հասանելի է արդեն 10 տարի, եւ կարող ենք ասել՝շատ սիրված է եւ պահանջված: Ճիշտ են պնդումները, որ MBA կրթություն ունեցող եւ բարձր մակարդակի բիզնես կրթությամբ մասնագետների թվի աճը կարեւոր նշանակություն ունի թե՛ անհատների, թե՛ կազմակերպությունների, եւ թե՛ երկրի ընդհանուր զարգացման համար եւ որքան շատ են MBA շրջանավարտները երկրում, այնքան լավ է երկրի համար: 

MBA կրթությունը զարգացնում է ռազմավարական մտածողությունը, վերլուծական կարողությունները եւ առաջնորդության հմտությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս մասնագետներին ավելի լավ հասկանալ բիզնեսի տարբեր ոլորտները՝ ֆինանսներ, մարքեթինգ, կառավարման գործընթացներ։ Արդյունքում՝ մարդիկ դառնում են ավելի մրցունակ աշխատաշուկայում, ունենում են կարիերայի աճի ավելի մեծ հնարավորություններ, ինչպես նաեւ կարողանում են կայացնել հիմնավորված եւ արդյունավետ որոշումներ։ Բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների առկայությունը նպաստում է նաեւ ընկերությունների արդյունավետության բարձրացմանը եւ տնտեսության ընդհանուր զարգացմանը։

[[gallery3]]
Մենք փորձում ենք մշտապես կատարելագործել ծրագիրը՝ հենվելով հատկապես դրա առավելության՝ երկու դիպլոմ եւ անգլիական Յորքի համալսարանի գործնական ու  ֆրանսիական Ստրասբուրգի համալսարանի  եվրոպական ավելի ակադեմիական կրթություն ստանալու հնարավորության վրա: 

Բացի այդ, առաջարկում ենք նաեւ CMI-ի (Chartered Management Institute) 7-րդ մակարդակի երրորդ մագիստրոսական դիպլոմ ՝ առաջնորդության բնագավառում: Սա շատ պահանջված միջազգային որակավորում է: 

[[gallery4]]
Հայաստանում աշխատելու տարիների փորձը ցույց է տալիս՝ գործող մասնագետները շարունակում են աշխատել իրենց վրա, փնտրում եւ գտնում են լավագույն կրթությունը ստանալու ուղիներ, ինչն, իհարկե, չափազանց ողջունելի է: 

«Խենթ» հայ ուսանողները, գեյմիֆիկացիան եւ հաղթող լինելու ձգտումը

Քրիս Լիասիդիս, Executive MBA ծրագրի գործառնական, վերապատրաստման եւ զարգացման գծով տնօրեն եւ Յորքի համալսարանի եվրոպական կամպուսի Բիզնեսի դպրոցի ռազմավարության, մարքեթինգի եւ գործառնական կառավարման դասախոս
 
Հայ ուսանողները «խենթ» են ու շատ «հայկական» (ծիծաղում է – հեղ.): Սա ասում եմ, որովհետեւ իմանալով, որ ծննդյանս օրն է՝ ինձ համար անպայման տորթ են բերում: Եղել է՝ խոսքի մեջ նշել եմ, որ ինձ դուր է եկել այս կամ այն ուտեստն ու հաջորդ օրը նրանք ինձ համար լահմաջո կամ իշլի քյուֆթա են բերել, իհարկե, տնական՝ տատիկի պատրաստածը (ժպտում է – հեղ.): 

Եթե վերադառնանք կրթությանը, ապա հայ ուսանողները շատ խելացի են եւ նկատում եմ, որ տարեցտարի կատարելագործվում են: Նրանց մոտ սովորելու, ավելին անելու անհագ ձգտում կա:  

[[gallery5]]
Այսօրվա բաց դասախոսության ընթացքում Executive MBA ծրագրի ներկա ուսանողների եւ դրանով հետաքրքրվողների հետ խոսելու ենք գեյմիֆիկացիայի մասին: Չնայած այն բավականին նոր հասկացություն է՝ արդեն իսկ կիրառվում է եւ կարող է կիրառվել մեր կյանքի բազմաթիվ ոլորտներում: Նույնիսկ՝ երեխաների դաստիարակության մեջ. մարդիկ սիրում են խաղալ, մրցել եւ այդ հատկանիշը կարելի է ներդնել ցանկացած միջավայրում: Այնպես որ, շատ կարեւոր է, որ այսօրվա մենեջերներն ունենան այս հմտությունն ու կարողանան «խաղի վերածել» տարբեր առաջադրանքներ՝ այսպիսով մոտիվացնելով աշխատակիցներին: Այսօր աշխարհի խոշորագույն ընկերությունների գրասենյակներում կարելի է հանդիպել գրատախտակների, որոնց վրա գրվում են մասնագետների անուններն ու յուրաքանչյուրն ունի իր գիծը՝ վրան նշում: Որեւէ առաջադրանք որակյալ կատարելու, նոր արդյունք գրանցելու դեպքում, աշխատակիցներն իրավունք ունեն իրենց նշումն առաջ տանել եւ արդյունքում «հաղթում է» նա, ով իր գծով առաջինը կհասնի «finish»-ին: Թվում է՝ փողկապներով լուրջ մարդիկ են, որոնք հազարավոր դոլարների աշխատավարձ են ստանում, բայց նրանք ներգրավվում են այս «խաղում» եւ երեխաների նման ամեն նոր օր մոտենում տախտակին իրենց նշումն առաջ տանելու համար: Սա մարդու էությունն է: 

[[gallery6]]
Եվ, ինչն ամենակարեւորն է, ընկերություններում գեյմիֆիկացիայի արդյունքում լինում են հաղթողներ, բայց չեն լինում պարտվողներ, որովհետեւ պարտվելու դեպքում դու ոչինչ չես կորցնումս: 

«MBA կրթությունը նպաստում է ոչ միայն մասնագետի անհատական աճին, այլեւ՝ առավել արդյունավետ դարձնում ընկերությունը»

Լիանա Մուրադյան, Համաեվրոպական Executive MBA ծրագրի ուսանող

Այս պահին աշխատում եմ խոշոր ընկերություններից մեկում՝ որպես նախագծերի ղեկավար: Այս կրթական ծրագրի մասին տեղեկացել եմ գործընկերներիցս, որոնք ավարտել են այն՝ ստանալով կարեւոր գիտելիք: Միշտ ցանկացել եմ ստանալ միջազգային կրթություն, ինչը, ցավոք, չի ստացվել համատեղել ընտանիքի, Հայաստանում ունեցածս բազմաթիվ պարտավորությունների հետ: 

[[gallery7]]
Համաեվրոպական Executive MBA ծրագրի առավելություններից մեկը հենց դասավանդման ճկունությունն է. լավագույն համալսարանների դասախոսներն իրենք են ժամանում Հայաստան եւ դասերն անցկացնում ուրբաթ, շաբաթ եւ կիրակի օրերին: Մյուս կարեւոր չափանիշը, որի հիման վրա որոշեցի սովորել այս ծրագրով, կրթության խտությունն էր: Երկու տարում մենք անցնում ենք բազմաթիվ առարկաներ եւ ստանում միջազգային երկու խոշոր համալսարանների փորձ եւ գիտելիք: 

Ամփոփելով կրթությանս մեկ տարին՝ կարող եմ վստահ ասել՝ արդեն իսկ ստացել եմ գիտելիք եւ ձեռք բերել հմտություններ, որոնք ամեն օր կիրառում եմ իմ աշխատավայրում: Օրինակ՝ այսօր կարողանում եմ ֆինանսական վերլուծություններ կատարել, ինչը շատ արդյունավետ է նաեւ ընկերության համար: 

[[gallery8]]
MBA կրթությունն իսկապես շատ կարեւոր է: Միջազգային ակադեմիական կրթությունը նպաստում է ոչ միայն անհատական մասնագիտական աճին, այլեւ՝ առավել արդյունավետ դարձնում ընկերությունը, որում աշխատում ես: 

Բրիտանական Յորքի եւ ֆրանսիական Ստրասբուրգի համալսարանների Dual Degree Executive MBA ծրագրին դիմելու համար կարող եք զանգահարել 093 909 349 հեռախոսահամարով:

Յանա Շախրամանյան

Լուսանկարները՝ Դավիթ Ղահրամանյանի  ]]> Sat, 13 Jun 2026 07:55:00 +0400 <![CDATA[ Հարկաբյուջետային կարգապահության համար միայն կանոնները բավարար չեն ]]> https://banks.am/am/news//30828 https://banks.am/am/news//30828 Անտոնիո Ֆատասը ֆրանսիական INSEAD բիզնես դպրոցի տնտեսագիտության պրոֆեսոր է եւ Փարիզի Տնտեսական քաղաքականության հետազոտությունների կենտրոնի փոխնախագահը։

Անտոնիո Ֆատաս 

Մի շարք զարգացած տնտեսություններում պետական պարտքը խաղաղ ժամանակների համար աննախադեպ բարձր մակարդակի է հասել, իսկ զարգացող շուկաների պարտքը վերջին տասնամյակում անդադար աճել է։ Քանի որ տոկոսադրույքները այլեւս չեն գտնվում ռեկորդային ցածր մակարդակում (ինչպես 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից հետո), հարկաբյուջետային կայունության վերաբերյալ մտահոգությունները աճում են։

Հարկաբյուջետային կայունությունը վերականգնելու հարցը նոր չէ։ Քաղաքականություն մշակողներն ու գիտնականները տասնամյակներ շարունակ քննարկում են, թե ինչպիսի քաղաքականություններ եւ ինստիտուտներ են անհրաժեշտ հարկաբյուջետային կարգապահությունն ապահովելու եւ պետական պարտքը նվազեցնելու համար։ Շատ երկրներ ընդունել են քանակական հարկաբյուջետային կանոններ։ Մյուսները ուժեղացրել են կառավարությունների նկատմամբ վերահսկողության եւ հակակշիռների մեխանիզմները, այդ թվում՝ ստեղծելով անկախ հարկաբյուջետային խորհուրդներ։

Սակայն արդյունքները միանշանակ չեն եղել. չնայած որոշ հաջողությունների՝ ձախողումները շատ ավելի բազմաթիվ են եղել: Սա չպետք է զարմանալի լինի, քանի որ հարկաբյուջետային քաղաքականությունը, ի վերջո, քաղաքական գործընթացների արդյունք է: Ծախսերի եւ հարկման վերաբերյալ որոշումներն արտացոլում են հասարակական նախասիրությունները, տնտեսական սահմանափակումները, բաշխման հետ կապված հակասություններն ու ընտրական դրդապատճառները: Հարկաբյուջետային կայունությունը ենթադրում է այս ճնշումները համադրել այնպես, որ պետական պարտքը հայտնվի կայուն հետագծի վրա։ Հաշվի առնելով դա՝ հեշտ լուծում գոյություն չունի։

[[gallery1]]
Սակայն լավ մշակված հարկաբյուջետային շրջանակները կարող են քաղաքական որոշումները թեքել դեպի հարկաբյուջետային կարգապահություն, նույնիսկ այն դեպքում, երբ առկա են հակառակ ուղղությամբ գործող ճնշումներ: Հետազոտություններն ու գործնական փորձը ցույց են տվել, որ ավելի լավ նախագծումն էական տարբերություն է ստեղծում երկու ոլորտներում՝ պարտքի կայունության գնահատման եւ քաղաքական ցիկլերին դիմակայող հարկաբյուջետային կանոնների ձեւավորման հարցերում։ Թեեւ պարտքի կայունության գնահատման ստանդարտ շրջանակը լայնորեն ընդունված է, այն լիարժեք չի արտացոլում այն հետադարձ կապի մեխանիզմը, որի միջոցով հարկաբյուջետային քաղաքականության որոշումները ազդում են մակրոտնտեսական արդյունքների վրա, որոնք իրենց հերթին նպաստում են պարտքի կայունության ապահովմանը։ Օրինակ, հարկաբյուջետային խստացումը կարող է նվազեցնել պարտքի ցուցանիշները, սակայն միայն այն դեպքում, երբ իրականացվում է ճիշտ ժամանակին եւ պատշաճ կերպով։ Հակառակ դեպքում այն կարող է այնքան թուլացնել տնտեսական աճը, որ վնասի պարտքի կայունությանը։

Ավելին, բոլոր ծախսերը նույն հարթության վրա դիտարկելը կարող է նույնքան հակաարդյունավետ լինել. պետական ներդրումների, կրթության կամ գիտահետազոտական գործունեության ֆինանսավորման կրճատումը՝ հանուն կարճաժամկետ հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիայի, կարող է թուլացնել տնտեսական աճը եւ միջնաժամկետ հեռանկարում նույնիսկ բարձրացնել պարտքի ցուցանիշները։ Սխալ է նաեւ պնդել, որ ցանկացած ծախս կփոխհատուցվի ավելի բարձր տնտեսական աճի միջոցով: Անհրաժեշտ են ավելի հստակ ուղենիշներ այն մասին, թե ծախսերի որ տեսակներն են առավելապես նպաստում կայունությանը եւ ինչ պայմաններում։ Դրա համար անհրաժեշտ է ավելի խորքային մոդելավորում՝ ներկայիս շրջանակների հնարավորություններից դուրս, որպեսզի ավելի լավ գնահատվի հարկաբյուջետային որոշումների եւ կայունության միջեւ կապը։

Ավելի մեծ հստակություն է անհրաժեշտ նաեւ հարկաբյուջետային կանոնների վերաբերյալ, որոնք աշխարհի բազմաթիվ երկրներում դարձել են հարկաբյուջետային կառավարման ստանդարտ գործիք: Թեեւ փաստերը ցույց են տալիս, որ այդ կանոնները միջին հաշվով բարելավում են հարկաբյուջետային արդյունքները, դրանց արդյունավետությունը միատեսակ չէ, իսկ երկարակեցությունը մեծապես կախված է դրանց ընդունման հանգամանքներից։

Տնտեսական անկայունության ժամանակ շուկայական ճնշման ներքո ընդունված կանոնները հաճախ հանգեցնում են միայն կարճաժամկետ բարելավումների: Երբ անմիջական ճնշումը թուլանում է, նվազում է նաեւ կանոնների կիրառումն ապահովելու քաղաքական հանձնառությունը: Հարկաբյուջետային կանոնները, որոնք ընդունվում են քաղաքական կոնսենսուսի հիման վրա, սովորաբար ավելի կենսունակ են, քան այն կանոնները, որոնք մեծամասնություն ունեցող կառավարությունները պարզապես պարտադրում են։ Ինչպես ցույց է տալիս փորձը, օրենք ընդունելով հնարավոր չէ ապահովել վստահելիություն։ Ամուր հարկաբյուջետային համակարգերը պետք է ձեւավորվեն նախքան ճգնաժամի սկսվելը, այլ ոչ թե այն ժամանակ, երբ արդեն չափազանց ուշ է։

[[gallery2]]
Վերջին հաշվով, հիմնական մարտահրավերը նույնն է։ Պարտքի կայունության վերլուծությունը հիմնված է տեխնիկական գնահատականների վրա՝ տնտեսական աճի հեռանկարներից մինչեւ տարբեր տեսակի ծախսերից ակնկալվող արդյունքների գնահատում, իսկ նման գնահատականներ անելն իսկապես բարդ է։ Բացի այդ, կառավարություններն ունեն խթաններ՝ օգտագործելու լավատեսական կանխատեսումներ կամ ընտրողական հաշվառման մեթոդներ՝ այդ գնահատականները առավել բարենպաստ լույսի ներքո ներկայացնելու համար։ Նմանապես, հարկաբյուջետային կանոնների հավաստիությունը կախված է ոչ միայն դրանց հետեւողական կիրառումից, այլեւ կայունության այնպիսի գնահատականներից, որոնք բավականաչափ խիստ են վստահություն ներշնչելու համար, եւ միաժամանակ բավականաչափ դիմակայուն, որպեսզի հետագայում չխեղաթյուրվեն։

Երկու ոլորտներն էլ պահանջում են տեխնիկապես հիմնավորված եւ քաղաքական ճնշումներից անկախ հետազոտական աշխատանք։ Սա ընդգծում է անկախ հարկաբյուջետային խորհուրդների, թափանցիկ բյուջետային գործընթացների եւ ամուր փորձագիտական ինստիտուտների կարեւորությունը։ Կառավարությունները, իհարկե, կայացնում են բոլոր հարկաբյուջետային որոշումները, սակայն այս տեխնոկրատական դերակատարները նպաստում են այդ որոշումների որակի բարձրացմանը, կասկածի տակ են դնում անիրատեսական ենթադրությունները, հստակեցնում են առկա փոխզիջումները եւ ապահովում, որ կանոնները հիմնվեն ավելի լայն վստահություն վայելող վերլուծության վրա։

Ի վերջո, հարկաբյուջետային կարգապահությունը պահանջում է ոչ միայն համապատասխան շրջանակ, այլեւ պետական հաստատություններ, որոնք ունեն խիստ եւ անաչառ հետազոտություններ իրականացնելու համար անհրաժեշտ մասնագիտական կարողություններ եւ ռեսուրսներ։ Վերլուծական խստության եւ մասնագիտական բարեվարքության պակասը հանգեցնում է վատ հարկաբյուջետային որոշումների եւ կարճատեւ հարկաբյուջետային կանոնների։

Թարգմանությունը՝ Լիլիթ Խաչատրյանի

Այս հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                  

Յունիբանկը գործարկել է հեռախոսահամարով փոխանցումների ծառայությունը:

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org  ]]> Thu, 11 Jun 2026 00:05:00 +0400 <![CDATA[ «Թռիչքաձեւ աճ՝ 6 տարում». MB Legal-ն ընդլայնում է ծառայությունները եւ աշխարհագրությունը ]]> https://banks.am/am/news//30802 https://banks.am/am/news//30802 2020թ.-ին հիմնադրված MB Legal իրավաբանական ընկերությունը վերջին տարիներին անցել է արագ եւ նկատելի աճի ճանապարհ՝ դառնալով երկրի խոշորագույն եւ բազմապրոֆիլ իրավաբանական ընկերություններից մեկը։ 

Այսօր այն ոչ միայն ընդլայնում է ծառայությունների շրջանակը՝ ներառելով նոր ուղղություններ, ինչպիսիք են քրեական իրավունքը, կրիպտոարժույթի եւ խաղային ոլորտների կարգավորումները, այլեւ՝ մեծացնում աշխարհագրությունը՝ արդեն իսկ գրասենյակ բացելով նաեւ Վրաստանում։ 

Իրավաբանական ընկերության հիմնադիր Մեսրոպ Մանուկյանը, գործընկերներ Գրիգոր Գրիգորյանը եւ Անահիտ Սարգսյանը Banks.am-ի հետ զրույցում պատմել են MB Legal-ի զարգացման նոր փուլի, շուկայի փոփոխվող պահանջների, գործընկերային թիմի ընդլայնման եւ առաջիկա նպատակների մասին։  

«Այսօր Հայաստանի խոշորագույն իրավաբանական ընկերություններից մեկն ենք»

Մեսրոպ Մանուկյան

Այսօր MB Legal-ն ամբողջական եւ համապարփակ իրավաբանական ծառայություններ մատուցող ընկերություն է՝ տարբեր ոլորտների ու բիզնեսների համար: Հիմնադրվելով ընդամենը 6 տարի առաջ` հիմա վստահ կարող եմ ասել՝ Հայաստանի խոշորագույն իրավաբանական ընկերություններից մեկն ենք: 

[[gallery1]]
Մեր նախորդ զրույցից հետո ընկերությունը զգալի աճ է գրանցել՝ թե՛ անձնակազմի թվի, թե՛ եկամտի, թե՛ աշխարհագրական տարածվածության եւ մատուցվող ծառայությունների ծավալի առումով։ Այս ամենին զուգահեռ՝ ոչ մի կերպ չի տուժել որակը, ինչի մասին վկայում է երեք հիմնական ցուցիչ: Առաջինը՝ աշխատանքի ենք ընդունում միայն մասնագիտական բարձր գիտելիք ունեցող եւ նպատակասլաց մարդկանց. մեր պահանջները բավականին բարձր են նույնիսկ ընկերության փորձնակներից: Երկրորդ ցուցիչն աշխատանքն է հաճախորդների հետ, որը հիմնվում է երկար եւ խորը վերլուծությունների վրա՝ ապահովելով վերջնարդյունքի բարձր որակը: Երրորդ ցուցիչն անընդհատ զարգացումն է՝ թե՛ ընկերության, թե՛ մասնագետների անհատապես: MB Legal-ում միշտ խրախուսում ենք աշխատակիցների աճն ու մոտիվացնում չմնալ նույն տեղում: 

«MB Legal-ում շատ արագ զարգանում է քրեական իրավունքի ուղղությունը»

Ընկերության աճի մեկ այլ վկայությունն է ներգրավվածությունը նաեւ քրեական իրավունքի ոլորտում, ինչը բացակայում էր նախորդ տարիներին։ Այս ուղղությունը որոշեցինք զարգացնել՝ հիմնվելով  թե՛ շուկայի մեծության, թե՛ հաճախորդների պահանջարկի վրա։ 

[[gallery2]]
Քրեական իրավունքի ոլորտը սովորաբար սպասարկվում է առանձին փաստաբանների կողմից, որոնք արդեն իսկ ստեղծել են որոշակի անուն, ունեն հեղինակություն։ Մեր ընկերությունն այս ոլորտում ներգրավելու լավագույն տարբերակը հենց նման մասնագետի հետ համագործակցելն էր։ Արդյունքում առաջարկ արեցինք Արտաշես Հովհաննիսյանին, որը մոտ 6 տարի աշխատել է ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայությունում, ինչից հետո ծավալել նաեւ փաստաբանական գործունեություն՝ կուտակելով շատ հետաքրքիր, յուրահատուկ փորձ։ Այսօր նրա ղեկավարությամբ MB Legal-ում շատ արագ զարգանում է նաեւ քրեական իրավունքի ճյուղը։ 

Սրան զուգահեռ, մեզ համար սկզբունքային է շարունակել բարձր որակ ապահովել ընկերության «կորիզը» համարվող ուղղություններում՝ կորպորատիվ եւ ՏՏ ոլորտներ, արժեթղթերի շուկա:  

«Հայաստանի հանդեպ այսօր կա մեծ հետաքրքրություն»

Վերոնշյալ ուղղություններից բացի, մենք ակտիվ աշխատում ենք նաեւ նոր, արագ աճող՝ խաղային ոլորտի կարգավորումների եւ կրիպտոարժույթի շուկայում։ Հաճախորդների պահանջարկն այս ուղղություններով այսօր անհամեմատ մեծ է, քան երեք տարի առաջ էր։

[[gallery3]]
Ավելի լայն պատկերում կարող եմ ասել, որ Հայաստանն ավելի գրավիչ է դառնում խոշոր ներդրողների համար։ Տվյալների կենտրոնների կառուցում, էներգետիկ ոլորտ. կան «մեծ խաղացողներ», որոնք ցանկանում են Հայաստանում խոշոր ներդրումներ կատարել եւ դրա համար տեղական հուսալի ներկայացուցչության կարիք ունեն։ Հայաստանի հանդեպ այսօր կա բավականին մեծ հետաքրքրություն, եւ մեր ընկերությունն, ասես, կանգնած է այս փոփոխությունների խաչմերուկում։

Կառավարումը կիսելու ժամանակը

Ընկերության աճն անխուսափելիորեն բերեց նաեւ կառավարման վերակառուցման անհրաժեշտության։ Գործընկերների թվի ընդլայնման որոշումը շատ օրգանիկ էր եւ անմիջականորեն կապված ընդհանուր աճի հետ, որի պայմաններում կառավարումը կիսելն առավել արդյունավետ մոտեցում է։ 

Ստեղծման պահին MB Legal-ը փոքր ընկերություն էր, սակայն 6 տարում, ինչպես նշեցի, հայտնվել ենք ՀՀ ամենախոշոր և առաջատար իրավաբանական ընկերությունների ցանկում։ Այդ մասին է նաև վկայում հեղինակավոր Chambers & Partners և Legal 500 կայքերի կողմից MB Legal-ին և վերջինիս գործընկերներին բավականին բարձր վարկանիշի շնորհումը։ 

[[gallery4]]
Նոր գործընկեր Անահիտ Սարգսյանը մասնագիտորեն աճել է հենց ընկերությունում՝ ընկերության հետ։ Բազմաթիվ վճռորոշ պահերի նա եղել է անփոխարինելի, եւ գործընկերոջ կարգավիճակն այս պրոֆեսիոնալ մոտեցման գնահատականն է։ 
Մյուս գործընկերը՝ Գրիգոր Գրիգորյանը, մեզ միացել է Ernst & Young-ից՝ իր հետ բերելով կառավարման լուրջ միջազգային փորձ։

«Ընկերության թռիչքաձեւ աճն ազդել է թիմին միանալու որոշմանս վրա» 

Գրիգոր Գրիգորյան

MB Legal իրավաբանական ընկերության թիմին միացել եմ հարաբերականորեն վերջերս: Մինչ այդ աշխատել եմ տարբեր ընկերություններում թե՛ որպես կորպորատիվ ոլորտի իրավաբան, թե՛ որպես խորհրդատու: Որոշմանս հիմքում այս հայկական իրավաբանական ընկերության թռիչքաձեւ աճն էր, եւ մեծ հնարավորությունները, որոնք տեսնում եմ MB Legal-ի զարգացման առումով: Այսօր ընկերությունը շարունակաբար ընդլայնում է ինչպես մատուցվող ծառայությունների ցանկն, այնպես էլ՝ աշխարհագրությունը: 

[[gallery5]]
Ինքս հիմնականում կենտրոնացած եմ կորպորատիվ, բիզնես իրավունքի վրա եւ հաճախորդներին խորհրդատվություն եմ տրամադրում հենց այս ոլորտներում: 

«Իրավաբանական շուկան սերտ կապված է տնտեսական ակտիվության հետ»

Ինչպես ցանկացած երկրում, այնպես էլ՝ Հայաստանում, իրավաբանական շուկան սերտ կապված է երկրի տնտեսական վիճակի հետ. որքան ակտիվ է տնտեսությունը, նույնքան ակտիվ են նաեւ իրավաբանական ծառայությունները, որովհետեւ տնտեսությունում տեղի ունեցող բոլոր գործընթացներին անհրաժեշտ է համապատասխան իրավաբանական ուղեկցում: 

Այսօր մեր հիմնական հաճախորդներին կարող եմ բաժանել երկու մեծ խմբի: 

Առաջինն արտասահմանյան ընկերություններն են, որոնք պատրաստվում են գործունեություն սկսել Հայաստանում եւ այս շուկայում կողմնորոշվելու կարիք ունեն: Մենք նրանց ներկայացնում ենք երկրի ընդհանուր պատկերը, առկա կարգավորումները, այդ թվում՝ հարկային եւ իրավաբանական դաշտերում: 

[[gallery6]]
Երկրորդ խումբը՝ մեր գործող հաճախորդներն են, որոնց դեպքում իրականացնում ենք ընթացիկ սպասարկում: Հաճախ ստանձնում ենք նաեւ ներքին իրավաբանների դերը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ընկերությունն ունի սեփական իրավաբանների թիմ, քանի որ «արտաքին հայացքի» կամ, օրինակ, դատական ներկայացուցչության կարիք է լինում: 

«Ես եւ ընկերությունը մեծանում ենք միասին»

Անահիտ Սարգսյան 

MB Legal ընկերությանը միացել եմ 2021թ.-ին՝ իրավաբանի կարգավիճակով: Դեռ ուսանող էի եւ կարող եմ ասել՝ թե՛ որպես մասնագետ, թե՛ որպես մարդ առավելապես հասունացել եմ այստեղ: Ես եւ ընկերությունը մեծանում ենք միասին (ժպտում է – հեղ.): Ինձ համար սկզբունքային էր ընտրել աշխատավայր, որն ունի աճի ներուժ եւ ձգտում է մատուցել եզակի ծառայություններ շուկայում: Նույնը խորհուրդ եմ տալիս նաեւ այն երիտասարդ մասնագետներին, որոնք այսօր ընտրում են իրենց ճանապարհը: 

[[gallery7]]
Ակտիվ աշխատելով կապիտալի եւ արժեթղթերի շուկայում՝ այսօր տվյալ ուղղություններով մատուցում ենք Հայաստանի համար եզակի ծառայություններ, որոնց որակի մասին խոսում է հաճախորդների կայուն վստահությունը: Ինքս ի սկզբանե ակտիվ ներգրավված եմ այս ոլորտներում, բացի այդ իրականացնում եմ ներդրումային ծառայություններ մատուցող անձանց եւ ֆինանսական կազմակերպությունների ընթացիկ սպասարկում, տրամադրում կանոնադրությունների փոփոխության, ներդրումների ներգրավման հետ կապված աջակցություն եւ զբաղվում նաեւ միգրացիոն իրավունքով:  

«Հայաստան գալու որոշումն ընկերությունները կատարում են առավել գիտակցված՝ ոչ թե փախչելով ինչ-որ արհավիրքից» 

Երեք տարի առաջ, ստեղծված աշխարհաքաղաքական իրավիճակի հետ կապված, առանձնացնում էինք միգրացիայի միայն մեկ բլոկ՝ պայմանավորված ռուս-ուկրաինական պատերազմով եւ դրան հաջորդած ռելոկացիայով: 


Այսօր միգրացիան Հայաստանում փոխվել է եւ հաճախ մեր երկիր են տեղափոխվում բիզնեսներ, որոնց մասին տարիներ առաջ նույնիսկ չէինք կարող մտածել: Սա տեղի է ունենում ոչ թե այս կամ այն արհավիրքի պատճառով, այլ՝ Հայաստանով հետաքրքրված լինելու արդյունքում: Ընկերությունները Հայաստան են գալիս գիտակցված ընտրությամբ՝ ոչ թե փախչելով այս կամ այն արհավիրքից:

[[gallery8]]
Միեւնույն ժամանակ, այսօր հաճախորդներն առավել պահանջկոտ են եւ ներդրում կատարելուց առաջ ցանկանում են լիովին ուսումնասիրել երկրի օրենսդրությունը, շուկան: 

«Դառնալ անառարկելի առաջատար Հայաստանում» 

Մեսրոպ Մանուկյան 

Այսօր ցանկանում եւ ձգտում ենք դառնալ անառարկելի առաջատար իրավաբանական ընկերություն Հայաստանում՝ միեւնույն ժամանակ ընդլայնելով նաեւ գործունեության աշխարհագրությունը: Այս ուղղությամբ արվել է առաջին քայլն ու արդեն մի քանի ամիս գործում է MB Legal-ի վրաստանյան գրասենյակը՝ ծառայություններ մատուցելով բավականին լուրջ հաճախորդների ֆինանսաբանկային ոլորտից: Սա մեզ համար չափազանց կարեւոր է, քանի որ սովորաբար արտասահմանյան ընկերություններն են գալիս Հայաստան, իսկ այս դեպքում հայկական ընկերությունն է ընդլայնում աշխարհագրությունը՝ դառնալով վստահելի գործընկեր նաեւ արտերկրում: 

Անահիտ Սարգսյան 

Հատկապես վերջին 1,5 տարում MB Legal-ն իսկապես կայծակնային, միեւնույն ժամանակ, կայուն աճի փուլում է: 

[[gallery9]]
Սա նկատելի է ոչ միայն աշխատակիցների թվի աճով, այլեւ՝ մեր պորտֆելի բազմազանությամբ եւ մեծությամբ:  

Գրիգոր Գրիգորյան

Այո՛,  MB Legal իրավաբանական ընկերությունը կայուն քայլերով գնում է դեպի խոշորացում բոլոր առումներով: Այս փուլին մոտենում ենք մեծ պատասխանատվությամբ, քանի որ մեզ համար սկզբունքային է, որ աճի տեմպը ոչ մի կերպ չանդրադառնա մատուցվող ծառայությունների որակի վրա: 

Յանա Շախրամանյան

Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի 

]]> Thu, 04 Jun 2026 22:30:00 +0400 <![CDATA[ Ծառայությունների շուկայի թվային քարտեզը, չգնահատված տնտեսական ներուժը եւ Turn.am-ի լուծումը ]]> https://banks.am/am/news//30789 https://banks.am/am/news//30789 Երբ Հայաստանում որեւէ ծառայության կարիք ենք ունենում՝ վերանորոգման մասնագետի, իրավաբանի, հաշվապահի, սանտեխնիկի կամ այլ ոլորտի մասնագետի, հաճախ որոնում ենք ոչ թե թվային հարթակներում, այլ՝ հարցնում ծանոթներին։ Սա խոսում է ոչ թե ծառայությունների պակասի, այլ շուկայի տեսանելիության խնդրի մասին։ Գործող հազարավոր մասնագետներ եւ ծառայություններ հաճախ մնում են մեր տեսադաշտից դուրս։ Արդյունքում օգտվողները դժվարությամբ են գտնում իրենց համար լավագույն տարբերակը, իսկ ծառայություն մատուցողները՝ նոր հաճախորդների։ 

Մինչդեռ ծառայությունների շուկան Հայաստանի տնտեսության կարեւոր շարժիչներից է՝ ստեղծելով զբաղվածություն եւ տնտեսական ներքին ակտիվություն։ Որքան ավելի հասանելի եւ համակարգված է այս շուկան, այնքան ավելի արդյունավետ է այն աշխատում բոլորի համար։ Հենց այս խնդրի լուծմանն է միտված Turn.am-ը, որը ստեղծել է ծառայությունների որոնման եւ ներկայացման միասնական հարթակ։ 

Banks.am-ը զրուցել է Turn.am-ի հիմնադիր Ռաֆայել Տոբելյանի հետ։

Ծառայություն մատուցողը՝ մեր «քթի տակ»

Հայաստանում ծառայությունների շուկան մեծ է, բայց հաճախ մասնատված եւ դժվար որոնելի։ Շատ ծառայություններ օգտատերերը դեռ փնտրում են ծանոթի միջոցով, սոցիալական ցանցերի խմբերում կամ ոչ մասնագիտացված հարթակներում։

Այս իրավիճակում խնդիր ունի եւ՛ օգտատերը, եւ՛ բիզնեսը՝ տվյալ դեպքում ծառայություն մատուցողը։ Օգտատերը ժամանակ է կորցնում, իսկ ծառայություն մատուցողը հաճախ չի կարողանում ճիշտ ներկայացնել իր կոնկրետ ծառայությունները եւ հայտնվել այն պահին, երբ հաճախորդն իրեն փնտրում է։ Ստացվում է Հայաստանում ծառայություն գտնելը հաճախ կախված է պատահականությունից, ծանոթների առաջարկներից կամ սոցցանցերում որոնումից։ 

[[gallery1]]
Հայաստանում չկա դասակարգում, չկա հստակ տեղ, որտեղ ծառայություն մատուցողները կարող են գրանցվել եւ ակյումուլացիա անեն իրենց փորձը, որակը եւ այլն։ Սա նշանակում է, որ եթե ինչ-որ մեկի բակում ծառայություն մատուցող կա, նա թվային տեսադաշտում կամ որեւէ այլ հարթակում չի երեւում։ Սա շատ է թերագնահատված, ինչն էլ խնդիր է առաջացնում թե՛ այն մատուցողի, թե՛ դրանից օգտվողի համար։ Այսինքն՝ կարող է մեր «քթի տակ» լինի մեզ պետքական ծառայությունը՝ սանտեխնիկ, մատնահարդար կամ իրավաբան, բայց նրա տեղը չիմանանք, չկարողանանք գտնել եւ ստիպված փորձենք գտնել ուրիշ տարբերակներ։ 

Հիմնական մեխանիզմը Հայաստանում ծանոթ-բարեկամներին, ընկերներին հարցնելն է։ Այսինքն, մեկ հոգի իր անձնական փորձից խորհուրդ տա՝ այն էլ ոչ ճիշտ։

Բացի սա՝ մեզ մոտ որոշ չափով խորհրդային մեխանիզմներն են մնացել եւ մատուցողները իրենց գործունեության ընդլայնման (scaling) մասին չեն մտածում։ Շատերը ասում են՝ «մեր օրվա հացի փողը բերում է, հերիք է»։ Չեն պատկերացնում, որ կարող են չսահմանափակվել նեղ շրջապատով, ընկերներով եւ նրանց բերած հաճախորդներով:

Turn.am-ը ստեղծվել է հենց այդ նպատակով, որ Հայաստանում ծառայությունների մատուցողները կարողանան ընդլայնվել եւ թվային տիրույթում եւս տեսանելի լինել:

Գրանցումը եւ հնարավորությունները

Turn.am-ը Հայաստանում պաշտոնապես մեկնարկել է 2024 թվականին, որտեղ օգտատերը կարողանում է արագ գտնել համապատասխան ծառայությունը, իսկ այն մատուցողը ստանում է առանձին, որոնելի եւ ներկայացուցչական էջ՝ կոնկրետ ծառայությունների համար։ Հարթակի մեկնարկից կարճ ժամանակ անց պարզ դարձավ, որ այս պրոդուկտի կարիքն իսկապես Հայաստանում կար:

Այս հարթակի ստեղծումն անձնական նախապատմություն ունի: Երբ մեքենաս վթարի էր ենթարկվել, ինձ անհրաժեշտ էր «դզող-փչող»։ Զանգահարում էի ընկերներից ու ծանոթներից ստացած հեռախոսահամարներով: Ամեն մեկը տարբեր մարդ էր առաջարկել, եւ երկար ժամանակ չէի կարողանում գտնել այն մասնագետին, ով կհամապատասխաներ իմ պահանջներին։ Չնայած նրան, որ 17 տարի աշխատում եմ ՏՏ ոլորտում, այդ պահին չկար մի հարթակ, որտեղ հնարավոր կլիներ մեկ տեղում գտնել անհրաժեշտ ծառայությունն ու դրա մասին ամբողջական տեղեկատվությունը։ Այդ փորձից էլ ծնվեց գաղափարը՝ ստեղծել նման հարթակ ինքս։ Այսօր Turn.am-ն արդեն ունի 17 մրցակից, բայց իր սկզբնական առաքելությունը մնացել է նույնը՝ ծառայությունները դարձնել հասանելի, հստակ եւ վստահելի։

Հարթակում գրանցվելը բոլորի համար անվճար է, սակայն կա սահմանափակում, անվճար հնարավոր է ներկայացնել մինչեւ 4 ծառայություն։ Այնուհետեւ, մեկանգամյա վճարով կարելի է ավելացնել ծառայությունների քանակը։ Այս մոտեցումը ներդրվել է, որովհետեւ այլ հարթակներում մարդիկ հաճախ նույն հայտարարությունը տեղադրում էին մի քանի անգամ՝ «վերեւում» երեւալու համար: Turn.am-ում այդ խնդիրը չկա:

[[gallery2]]
Շատ մասնագետներ չգիտեն, թե ինչպես ներկայացնել իրենց ծառայությունը օնլայն հարթակներում, ոմանք փորձում են ինչ-որ բան անել սոցիալական ցանցերում, մյուսները գրանցվում են List.am-ում՝ որպես ծառայություն մատուցող։ Սակայն այնտեղ տեսանելի լինելու համար ստիպված են ամեն օր մուտք գործել եւ թարմացնել հայտարարությունը, որպեսզի մնան «վերեւում»։ Turn.am-ում ծառայություն մատուցողները կարող են հեշտությամբ գրանցվել, ստանալ լրացուցիչ թվային ներկայություն, որոնելի էջեր, ուղիղ կոնտակտներ եւ հնարավորություն իրենց ծառայությունները ներկայացնելու ավելի մանրամասն, քան սովորական սոցիալական էջերում։ Օգտատերն էլ կարող է ավելի արագ գտնել իրեն անհրաժեշտ ծառայությունը, դիտել տարբերակներ, ուսումնասիրել նկարագրություններն ու կարծիքները եւ անմիջապես կապ հաստատել ծառայություն մատուցողի հետ։ Կարեւոր սկզբունքն է այն, որ հարթակում ներկայացվում են միայն ծառայություններ, վաճառք կամ վարձակալություն այստեղ նախատեսված չէ։

Ծառայությունները եւ կատեգորիաները

Turn.am-ում որոնումը կառուցված է կատեգորիաների հիման վրա։ Հարթակում առկա է ավելի քան 650 դետալիզացված կատեգորիա, ինչը թույլ է տալիս օգտատիրոջը շատ կոնկրետ գտնել իրեն անհրաժեշտ ծառայությունը։ Կատեգորիաների շրջանակը շատ լայն է՝ վերանորոգում, հաշվապահություն, իրավաբանություն, ստոմատոլոգիա, կրթություն, առողջապահություն, մաքրության, գեղեցկության եւ խնամքի ծառայություններ, տուրիզմ եւ նույնիսկ ավելի նեղ ուղղություններ, օրինակ՝ օնլայն հարթակներից գնումների օգնականի ծառայություն։Օրինակ՝ եթե պետք է մատնահարդար, օգտատերը պարզապես մտնում է համապատասխան կատեգորիա եւ այնտեղ կարող է ֆիլտրել մինչեւ ավելի նեղ ուղղվածություններ՝ ֆրանսիական, ճապոնական մատնահարդարում, գել լաք եւ այլն։ Այսինքն՝ հնարավոր է գտնել հենց այն մասնագետներին, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ պահանջին։

Հարթակում սահմանափակում չկա՝ այստեղ կարող են գրանցվել թե՛ անհատ ծառայություն մատուցողներ, թե՛ խոշոր կազմակերպություններ։ Օրինակ՝ բժշկական խոշոր կենտրոններ, ինչպիսիք են Էրեբունի բժշկական կենտրոնը կամ Նաիրի բժշկական կենտրոնը, ներկայացված են իրենց բազմազան ծառայություններով։

Ծառայություն մատուցողները հարթակում կարող են ստեղծել ամբողջական ներկայացուցչական էջ, նշել անունը կամ բրենդը, ավելացնել նկարներ, հասցե կամ մի քանի հասցե (մասնաճյուղերի դեպքում), նշել կոնկրետ ծառայությունները յուրաքանչյուր հասցեի համար, կցել սոցիալական էջերը, գրել ծառայության նկարագրություն, նշել արժեք կամ արժեքների միջակայք եւ ներկայացնել աշխատանքների լուսանկարներ։

Այս պահին հարթակում գրանցված ծառայությունների թիվն անցնում է 10 000-ը, որից մոտ 80%-ը Երեւանից են, իսկ 20%-ը՝ մարզերից, հիմնականում՝ Շիրակից եւ Լոռուց։ Հարթակում կա նաեւ ուղեցույց, որը օգնում է ճիշտ եւ հեշտ գրանցվել հարթակում։ Հարթակի հավելվածը հասանելի է Apple Store եւ Play Store-ում:

Խելացի որոնում եւ ճիշտ ներկայություն՝ ԱԲ օգնությամբ

Turn.am-ի աշխատանքի հիմնաքարերից են գտնվելու վայրը եւ օգտատերերի կարծիքները։ Որոնման արդյունքում ծառայություն մատուցողները ցուցադրվում են՝ սկսած օգտատիրոջը ամենամոտից մինչեւ ավելի հեռու գտնվող տարբերակները։ Միեւնույն ժամանակ, արդյունքների դասավորությունը կախված է նաեւ արհեստական բանականության (ԱԲ) միջոցով իրականացվող գնահատումից՝ հաշվի առնելով կարծիքները, հեռավորությունը եւ 80 այլ ֆակտորներ։

ԱԲ-ն կիրառվում է նաեւ ծառայություն մատուցողների էջերի զարգացման համար։ Պարզվել է, որ շատերը դժվարանում են իրենց ծառայությունը ներկայացնել պրոֆեսիոնալ ձեւով, հաճախ օգտագործում են լատինատառ, շատ կարճ կամ ոչ բովանդակալից նկարագրություններ։ Այդ խնդիրը լուծելու համար հարթակում ներդրվել է ԱԲ տեքստային օգնական, որը թույլ է տալիս մի քանի բառի հիման վրա ստեղծել ամբողջական, գրագետ եւ մասնագիտական նկարագրություն։ Օգտատերը կարող է այն խմբագրել եւ հարմարեցնել իր ծառայությանը։

[[gallery3]]
Բացի այդ, ներդրվել է նաեւ ԱԲ որոնում, որը օգնում է գտնել ճիշտ կատեգորիան, եթե օգտատերը հստակ չգիտի, թե որտեղ պետք է փնտրի ծառայությունը։ Օրինակ՝ եթե գրում է «մեր տան ծորակը կաթում է», համակարգը առաջարկում է սանտեխնիկի կատեգորիան։ Կամ ավելի զավեշտալի օրինակ բերեմ՝ ասում են «ամուսինս կարծես թե դավաճանում է, տանում է մասնավոր հետախույզի կատեգորիա», քանի որ հարթակում նման ծառայություն եւս կա:

Հարթակում գրանցվելով՝ ծառայություն մատուցողները ստանում են նաեւ թվային ներկայություն որոնողական համակարգերում, նրանց էջերը հայտնվում են Google-ի որոնման արդյունքներում, ինչպես նաեւ կարող են առաջարկվել ԱԲ համակարգերի կողմից, երբ օգտատերերը որոնում են համապատասխան ծառայություններ։ Սա հնարավորություն է տալիս ծառայություն մատուցողին ձեւավորել իր ամբողջական թվային ինքնությունը եւ հասանելի լինել ավելի լայն լսարանի համար:

Մտածելակերպի փոփոխությունը եւ կարծիքների մշակույթը

Կարծիքներ թողնելու առումով Հայաստանում դեռ թերզարգացած վիճակ է։ Ճիշտ է՝ մարկետփլեյս հարթակներում որոշակի շարժ կա, մարդիկ սկսել են կարծիքներ թողնել ծառայությունների վերաբերյալ, բայց ընդհանուր առմամբ մշակույթը դեռ ձեւավորված չէ։ Շատ հաճախ մարդիկ ամաչում են կարծիք թողնել կամ թողնում են միայն վատ փորձի դեպքում։

Եթե 100 մարդ օգտվել է որեւէ ծառայությունից, դրանցից մոտ 10-ն է թողնում դրական կարծիք։ Իսկ երբ վատ փորձ է լինում, 100-ից մոտ 95-ն է արձագանքում։ Արդյունքում ստացվում է ոչ ամբողջական պատկեր, որովհետեւ հնարավոր չէ, որ ցանկացած ծառայություն մատուցող 100% բոլոր հաճախորդներին գոհացնի։ Եթե լավ փորձ ունեցողները չեն գրում, բայց մի քանի բացասական կարծիք կա, ծառայությունը կարող է սխալ ընկալվել որպես վատ որակի։

Որպեսզի սա հավասարակշռվի, պետք է տարբեր մեխանիզմներով խրախուսել մարդկանց թողնել կարծիք՝ թե՛ դրական, թե՛ բացասական։

Մեկ այլ խնդիր էլ կա, երբ իրական բացասական կարծիք է լինում, ծառայություն մատուցողը հաճախ փորձում է վիճարկել՝ ասելով, թե դա մրցակցի թողածն է կամ իրական չէ։ Մենք կարծիքներ չենք ջնջում եւ ադմինիստրատիվ միջամտությամբ չենք հեռացնում դրանք։ Ջնջումը հնարավոր է միայն այն դեպքերում, երբ հստակ ապացույց կա, որ դրանք կազմակերպված են։ Այդպիսի դեպքերի բացահայտման համար նաեւ կիրառվում են ԱԲ գործիքներ, որոնք օգնում են հասկանալ՝ արդյոք նույն օգտատիրոջ կամ կասկածելի աղբյուրների կողմից են արված գործողությունները։

Ծառայությունների ոլորտը՝ չգնահատված տնտեսական ներուժ 

Հայաստանում ծառայությունների ոլորտը դեռեւս լիարժեք ձեւավորված եւ կարգավորված չէ։ Նույնիսկ վիճակագրական տվյալներ գտնելը հաճախ դժվար է, ինչը ցույց է տալիս, որ ոլորտը բավարար ուշադրության կենտրոնում չէ։ Համեմատության համար, օրինակ, Միացյալ Նահանգներում բավական է որոնել «gig economy» թեմայով, եւ անմիջապես հասանելի են լայնածավալ վիճակագրական տվյալներ: Ծառայությունների շուկան մեծ ներուժ ունի նաեւ Հայաստանում։ Պետական մակարդակով հնարավոր է կազմակերպել կրթական ծրագրեր, որոնք կօգնեն մարդկանց հասկանալ, թե ինչպես ճիշտ մատուցել եւ ներկայացնել իրենց ծառայությունները։ Կարող են լինել նաեւ խթանող մեխանիզմներ կամ արտոնություններ, որպեսզի ծառայություն մատուցողները ցանկանան գործել բաց դաշտում եւ դուրս գան ստվերից։

[[gallery4]]
Հայաստանում «ծառայություն» հասկացությունը հաճախ սահմանափակվում է ֆիզիկական աշխատանքով՝ սանտեխնիկ, էլեկտրիկ, շինարար։ Սակայն իրականում կան բազմաթիվ ծառայություններ, որոնք հնարավոր է արտահանել՝ օրինակ իրավաբանական, հաշվապահական կամ խորհրդատվական ծառայություններ։ Այսինքն՝ ծառայությունների ոլորտը կարող է ոչ միայն ներքին, այլեւ արտաքին եկամուտ ստեղծել երկրի համար։

Եթե այս ուղղությամբ լինի համակարգված աջակցություն եւ կրթություն, դա կխթանի ոլորտի զարգացումը, կօգնի ծառայություն մատուցողներին թվայնանալ եւ դուրս գալ ստվերից՝ ձեւավորելով ավելի թափանցիկ եւ մրցունակ շուկա։

ServiceOrca․ նույն գաղափարը՝ միջազգային շուկայում

Turn.am-ի թողարկումից շատ կարճ ժամանակ անց 2025 թվականին ստեղծեցի նաեւ ServiceOrca.com-ը, որը դրա միջազգային տարբերակն է։ Ամեն ինչ նույնն է՝ միայն միջազգային շուկայի համար։ Եթե Turn.am-ը կենտրոնացած է Հայաստանի ծառայությունների շուկայի վրա, ապա ServiceOrca-ն նույն տրամաբանությունը տեղափոխում է գլոբալ մակարդակ՝ ծառայությունների որոնումը դարձնելով ավելի կառուցվածքային, բազմալեզու եւ մասշտաբային:

Այն շատ ավելի մեծ է, քան Turn.am-ը, եւ ծառայություն մատուցողների, եւ օգտվողների, եւ ծառայությունների կատեգորիայի։ Այս պահին այնտեղ գրանցված ծառայությունների թիվը հասնում է 20 000-ի:

Էկոհամակարգի զարգացումը

Մեր նպատակն է Turn.am-ը դարձնել համահայկական հարթակ, որտեղ օգտատերը հեշտությամբ կգտնի իրեն ամենամոտ եւ որակյալ ծառայություն մատուցողին, իսկ ծառայություն մատուցողը կտեսնի իր մասին ամբողջական տեղեկատվությունն ու կարծիքները մեկ տեղում։

Հարթակը կմնա անվճար մինչեւ 4 ծառայություն ներկայացնելու սահմանով՝ որպես հիմնական մոդել։

Էկոհամակարգի հաջորդ քայլերից է CRM համակարգի (հաճախորդների կառավարման համակարգ) զարգացումը, որը թույլ կտա ծառայություն մատուցողին տեսնել հաճախորդների պատմությունը եւ ավելի անհատական մոտեցում ցուցաբերել՝ առաջարկելով զեղչեր կամ բոնուսներ կրկնակի այցելությունների դեպքում։

Մեր երրորդ ուղղությունը լինելու է «բուքինգ» համակարգի զարգացումը՝ որպես առանձին պրոդուկտ, որը կկազմակերպի ծառայությունների ամրագրումը։

Արփի Ջիլավյան

Լուսանկարները՝ Գայանե Ենոքյանի ]]> Wed, 03 Jun 2026 22:30:00 +0400